డాక్టర్ జయప్రకాష్ నారాయణ ప్రసంగిస్తూ: “శ్రీ మోటపర్తి శివరామ వర ప్రసాద్ గారి కథ, దృఢ నిశ్చయం, దృఢ సంకల్పం, చాతుర్యం వంటి వాటికి నిదర్శనం. శ్రేష్ఠత, ఉద్యోగి సంక్షేమం పట్ల అతని అచంచలమైన నిబద్ధత ఔత్సాహిక పారిశ్రామికవేత్తలకు ఒక ప్రమాణంగా నిలుస్తుంది" అని అన్నారు. రచయిత శ్రీ యండమూరి వీరేంద్రనాథ్ ఈ జీవితచరిత్ర రాయడంపై మాట్లాడుతూ: 'అమీబా' అనేది ఒక పుస్తకం కంటే ఎక్కువ-అడ్డంకులను అవకాశాలుగా మార్చుకుని, తెలియని ప్రాంతాలను జయించిన వ్యక్తి యొక్క స్ఫూర్తిదాయకమైన కథనం. అతని జీవితం గొప్పతనాన్ని సాధించాలనే లక్ష్యంతో ఉన్న అసంఖ్యాక వ్యక్తులకు ఆశాజ్యోతి" అని అన్నారు.

నవ సాహితీ బుక్ హౌస్, విజయవాడ వారు ప్రచురించిన ఈ పుస్తకం, శ్రీ మోటపర్తి యొక్క అద్భుతమైన ప్రయాణంను వివరిస్తుంది. అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా ఆయన ఎదుగుదల, అతను ప్రారంభించిన పరిశ్రమలపై అతని పరివర్తన ప్రభావం గురించి ఇది వివరిస్తుంది అని పబ్లిషింగ్ హౌస్ ప్రతినిధి వెల్లడించారు. "అమీబా" ఇప్పుడు ప్రధాన పుస్తక దుకాణాలు, ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో అందుబాటులో ఉంది.

లిమిటెడ్ -ఎడిషన్ ప్యాక్‌లలో ఒకదానికి బెంగాలీ బాషను ఉపయోగించారు. బెంగాలీ భాషలో విశ్వగురు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రాసిన కవితను ప్రచురించారు. ఇంక మరో ఎడిషన్ పైన దేవనాగరి కాలిగ్రఫీని ఉపయోగించి మాతృభాషపై భరతేందు హరిశ్చంద్ర రాసిన కవితను ఉదహరించారు అదేవిధంగా ఇతర ప్యాక్‌లు గురుముఖి, కన్నడ మరియు తెలుగును ఉపయోగించి నగీషీ వ్రాత ద్వారా మంచి కథలను అందించారు.

2019లో ది లెగసీ ప్రాజెక్టుని ప్రారంభించారు. దీనిద్వారా అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్న సాంప్రదాయ భారతీయ కళారూపాలను పునరుద్ధరించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఇది ఎంతగానో సహాయపడుతుంది. గతంలో హ్యాండ్ పెయింటింగ్, హ్యాండ్‌మేడ్ టెక్స్‌ టైల్స్, అలాగే భారతదేశం మరచిపోయిన సంగీత రూపాల వంటి అంతరించిపోతున్న కళారూపాలను హైలైట్ చేసింది. ఈ ఏడాది ఫోకస్ కాలిగ్రఫీ వైపు మళ్లింది. ఒకప్పుడు అభివృద్ధి చెందుతున్న కళ, ఇది భారతీయ సంస్కృతికి కేంద్రంగా ఉండేది. ఇది ఇప్పుడు మనం జీవిస్తున్న డిజిటల్ యుగంలో అంతరించిపోతోంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ కాలిగ్రఫీ యొక్క ప్రాముఖ్యతను గుర్తించడం మరియు దాని గొప్ప వారసత్వం కొనసాగేలా చూడటం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

కాలిగ్రఫీ, చారిత్రాత్మకంగా అలంకార కళ కంటే ఎక్కువ. భారతదేశం యొక్క సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలలో లోతుగా పాతుకుపోయిన వ్యక్తీకరణకు అద్భుతమైన రూపం. ఇంకా చెప్పాలంటే గొప్ప గొప్ప చారిత్రక విషయాలు అన్నీ మనకు తెలిసింది దీనివల్లే. సాహిత్యం నుండి రాజ శాసనాల వరకు, ఇది భారతీయ చరిత్రను రూపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఈ ఏడాది, లెగసీ ప్రాజెక్ట్ లిమిటెడ్ ఎడిషన్ ప్యాక్‌ల ద్వారా కోల్పోయిన ఈ కళారూపాన్ని పునరుజ్జీవింప చేసేందుకు అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ఇది కాలిగ్రఫీ యొక్క గొప్పదనాన్ని అందిరికి తెలియపర్చడమే  కాకుండా మంచి సందేశాలను కూడా అందించినట్లు అవుతుంది. ఒకరి మాతృభాషలో ఐకానిక్ కవితలు కాకుండా, ఇది పర్యావరణ సంరక్షణ, అలాగే పరస్పరం సామరస్యంగా జీవించడం వంటి ఇతివృత్తాలను కూడా హైలైట్ చేస్తుంది. మొత్తంగా, ఈ ప్యాక్‌లు భారతీయ కాలిగ్రఫీ యొక్క సాంస్కృతిక మరియు తాత్విక సారాంశంతో ప్రేక్షకులను మళ్లీ కనెక్ట్ చేస్తాయి.

ఈ సందర్భంగా పెర్నోడ్ రికార్డ్ ఇండియా చీఫ్ మార్కెటింగ్ ఆఫీసర్ శ్రీ కార్తిక్ మహీంద్రా మాట్లాడారు. ఆయన మాట్లాడుతూ... భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడంలో బ్రాండ్ యొక్క అంకితభావాన్ని కొనియాడారు. ఆయన మాట్లాడుతూ... “100 పైపర్స్ లెగసీ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశం యొక్క విభిన్న కళాత్మక సంప్రదాయాలను పునరుద్ధరించడానికి అంకితమైన కార్యక్రమం. వినియోగదారులు మరచిపోయిన ఈ కళారూపాలను మళ్లీ కనుగొనడంలో సహాయపడే లక్ష్యంతో చేతితో పెయింటింగ్ నుండి చేతితో తయారు చేసిన వస్త్రాల వరకు మేము అనేక సంవత్సరాలుగా కోల్పోయిన వివిధ కళారూపాలను విజయవంతం చేసాము. ఈ ఏడాది, మేము నగీషీ వ్రాత యొక్క క్లిష్టమైన, అర్థవంతమైన కళపై దృష్టి పెడుతున్నాము. కాలిగ్రఫీ అంటే కేవలం అందమైన రచన మాత్రమే కాదు; తరతరాలుగా భారతదేశం యొక్క గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వం మరియు కథలను ప్రదర్శించడానికి ఇది సాధనంగా ఉంది. ఈ పురాతన కళారూపం ఆధునిక ప్రపంచంలో అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉందని నిర్ధారిస్తూ, కాలిగ్రఫీని ప్రదర్శించడానికి ఒక వేదికగా ఈ సంవత్సరం లెగసీ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించడం మాకు గర్వకారణం అని అన్నారు ఆయన.

Telugu Language Day

స్థానిక గుంటూరు రోడ్డులోని ఫ్లై ఓవర్ క్రింద ఉన్న తెలుగు తల్లి విగ్రహం వద్ద  కళామిత్రమండలి, నవ్యాంధ్ర రాష్ట్ర రచయిత్రుల సంఘం సంయుక్త ఆధ్వర్యంలో జరిగిన తెలుగు భాషా దినోత్సవ సభకు నవ్యాంధ్ర రాష్ట్ర రచయిత్రుల సంఘం గౌరవాధ్యక్షురాలు శ్రీమతి తేళ్ళ అరుణ గారు అధ్యక్షత వహించారు. 

ఈ సభలో వివిధ సాహితీ సాంస్కృతిక కళా రంగాలకు చెందిన ప్రముఖులను సత్కరించారు. ప్రముఖ సాహితీవేత్త నాగభైరవ సాహిత్య పీఠం అధ్యక్షులు డాక్టర్ నాగభైరవ ఆదినారాయణ, శ్రీ కృష్ణదేవరాయ సాహిత్య సాంస్కృతిక సేవా సంస్థ అధ్యక్షులు శ్రీ కుర్రా ప్రసాద్ బాబు, సుప్రసిద్ధ ప్రజా గాయకుడు శ్రీ నూకతోటి శరత్ బాబు, నాటక రంగ ప్రముఖులు శ్రీ మిడసల మల్లికార్జునరావు ,ప్రముఖ పాత్రికేయులు శ్రీ మాగంటి శ్రీనివాసమూర్తి గార్లను ఈ సందర్భంగా ఘనంగా సన్మానించారు. 

ముందుగా తెలుగు తల్లి విగ్రహానికి పూలమాలలతో అలంకరించి, మదరాసీలుగా గుర్తింపబడే తెలుగు వారికి ప్రపంచఖ్యాతిని తీసుకువచ్చిన మహనీయుడు స్వర్గీయ నందమూరి తారక రామారావు, గిడుగు వారి విగ్రహాలకు,

చిత్రపటాలకు పూలమాలలు వేసి నివాళులర్పించి, నినాదాలు చేశారు. ప్రభుత్వం తరపున కూడా తెలుగు భాషా ఉత్సవాలను నిర్వహిస్తే బాగుంటుందని పలువురు వక్తలు అభిప్రాయపడ్డారు. 

కార్యక్రమంలో నవ్యాంధ్ర రాష్ట్ర రచయిత్రుల సంఘం రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షురాలు శ్రీమతి సింహాద్రి జ్యోతిర్మయి, నాళం నరసమ్మ, బీరం అరుణ,అంగలకుర్తి ప్రసాద్, ధేనువుకొండ సుబ్బారావు తదితరులు పాల్గొన్నారు.

వీరు ఇరువురూ బెంగళూరు నగరానికి చెందిన ప్రఖ్యాత వ్యాపారవేత్త, ద బెంగుళూరు కంపెనీ-వ్యవస్థాపకుడు & సీఈఓ శ్రీ బంగారు కులదీప్ అంబూర్ సురేష్ బాబు నాయుడు కుమార్తెలు కావడం విశేషం. ఈ వేడుకలను ఆర్టిస్టిక్ డైరెక్టర్ కుమారి శివాని శివకుమార్, సీనియర్ నృత్య గురువు శ్రీమతి కావ్య శేఖర్ నేతృత్వంలో అట్టహాసంగా జరిగాయి. 

కలకత్తా కె శ్రీవిద్యగా పిలువబడే శ్రీవిద్య అత్యంత ప్రశంసలు పొందిన కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసురాలు, గాత్రం మరియు వయోలిన్ రెండింటిలోనూ ఈమె నిష్ణాతులు. ఆమె తన తల్లి, గురువు శ్రీమతి వసంత కణ్ణన్ నుండి సంగీతం నేర్చుకున్నారు. వసంత కణ్ణన్, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత కర్నాటక వయోలిన్ విద్వాంసురాలు.

ఈ భజన శ్రావ్యతతో, శాస్త్రీయంగా వుండటమే కాక నూతన తరం శబ్దాలను కూడా అడ్డంకులు లేని పద్ధతిలో మిళిత చేస్తుంది. శ్రీవిద్య కంపోజిషన్ చేస్తూ గాత్రంలో ప్రధాన భాగాన్ని అందించగా, ఆమె సోదరుడు మోహన్ ఒక స్వరం ఆలపించారు. ఇది పాటపై సాంప్రదాయేతర సంగీత విభాగాన్ని అందించింది. ఇందులో తబలా ప్రధాన భూమిక పోషించింది. 

కోల్ కతా లోని శ్రీ గురువాయురప్పన్ ఆలయంలో ఇది శ్రీవిద్య శ్రీకృష్ణునికి పాడే నిర్మలమైన దృశ్యాలతో ఆత్మను హత్తుకునే భక్తిగీతం. ఈ మ్యూజిక్ వీడియో సహజమైన శ్రీ గురువాయూరప్పన్ ఆలయం యొక్క అందాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. 

వీడియో, పాట గురించి శ్రీవిద్య సోదరుడు మోహన్ కణ్ణన్ మాట్లాడుతూ... కోల్ కతా లోని ఈ ఆలయం కేవలం  ఒకే గదిగా వున్నప్పటి నుంచి మా కుటుంబం మొత్తం దానితో అనుబంధం కలిగి వుంది. శ్రీవిద్య ఎల్లప్పడూ ఈ ఆలయం, శ్రీకృష్ణుని పట్ల ప్రత్యేక ప్రేమను, గౌరవాన్ని కలిగి వుంది. ఆమె చెన్నై నుండి కోల్ కతాను సందర్శించిన ప్రతిసారీ, ఎంత తక్కువ సమయం గడిపినప్పటికీ, శ్రీకృష్ణుని ఆశీర్వాదాన్ని పొందడం ఆమెకి తప్పనిసరి. ఇది జరగడానికి తనవంతు కృషి చేసిన శ్రీ వెంకట్రమణన్ మహదేవన్ కు మనం కృతజ్ఞతలు చెప్పాలి. ఆడియో ముందు, ఆదిత్య పుష్కర్ణ భజన యొక్క సారాంశాన్ని లేదా కూర్పు యొక్క శాస్త్రీయ స్వభావాన్ని వదలకుండా ఆధునిక శబ్దాలను అందంగా మిళితం చేయడంలో ఖచ్చితంగా అద్భుతమైన పనిని చేసారు.

7 సంవత్సరాల వయసు నుండి, మోహన్ మరియు శ్రీవిద్య భారతదేశం అంతటా అనేక కర్నాటక్ క్లాసికల్ కచేరీలలో ప్రదర్శించారు. శ్రీవిద్య పాడటం లేదా వయొలిన్ వాయించడం మరియు మోహన్ మృదంగం వాయించడం చేస్తుంటాడు. వారి మొదటి వాణిజ్య స్టూడియో సహకారం 2011లో జాతీయ అవార్డును గెలుచుకున్న మరాఠీ చిత్రం " శాల'' కోసం సదా అనే పాటను కంపోజ్ చేసి పాడారు. సదా 2012లో వీడియో మ్యూజిక్ అవార్డును కూడా గెలుచుకున్నారు. వారు తమ తల్లి వసంత కణ్ణన్ కద్యుత గంటి రాగంలో స్వరపరచిన థిల్లానాకు కూడా సహకరించారు.

సంగీత పరిశ్రమలో అనుభవజ్ఞుడు, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత నిర్మాత మూర్తోవిక్ వురఫ్ శ్రీరామ మూర్తి 18 సంవత్సరాలుగా సంగీతాన్ని చేస్తున్నారు. సమకాలీన నృత్యం- భరతనాట్యం ఆకర్షణీయమైన కలయికలో తన ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం, గాత్రాలతో కథనాన్ని అల్లిన మూర్తోవిక్, భరతనాట్యం నర్తకి అనహిత చలిహా మరియు కర్ణాటక గాయని గోపికా జైరామ్‌ల సహకారంతో 'ఫ్లోస్టేట్'తో ఆకట్టుకున్నారు. నగరంలో కొత్త మీడియా కళల గురించి ఆసక్తిగా ఉన్న వారి కోసం, దృశ్య-కళాకారుడు అనిరుద్ మెహతా, సంగీత సాంకేతిక నిపుణుడు మైల్స్ వారి మాస్టర్ పీస్ 'ఓవర్చర్'ను ఆవిష్కరించారు. 

రుచికరమైన ఆహారాన్ని ఆస్వాదించే అవకాశం పొందటంతో పాటుగా కళ, డిజైన్, ఫ్యాషన్‌ పరంగా సృజనాత్మకతలతో ఉత్సాహపూరిత సంభాషణలో  ప్రేక్షకులు నిమగ్నమయ్యారు, విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన చిత్రనిర్మాత నాగ్ అశ్విన్ రెడ్డి తాను చేస్తున్న 'కల్కి' సినిమా గురించి చెప్పటంతో పాటుగా  పరిశ్రమలో తన ప్రయాణం నుండి వ్యక్తిగత అనుభవాల వరకూ వెల్లడించారు.

డిజైనర్ కావ్య పొట్లూరి రూపొందించిన 'ది ఫ్యూచరిస్టిక్ బ్రైడ్' అనే ఆలోచనను రేకెత్తించే ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను నగరంలోని ఫ్యాషన్ ప్రియులు అన్వేషించారు. DEWAR'S వేదికపైకి 'సిటీ సోల్స్' యొక్క కదిలే లైవ్-ఆర్ట్ షోకేస్‌ని తీసుకువస్తూ, మోనోక్రోమటిక్ కళాకారిణి సుషీ సర్జ్ కూడా ఉన్నారు. ఔత్సాహికులను ఆహ్లాదకరమైన అనుభవంలో ముంచెత్తుతూ, DEWAR'S Mixology ల్యాబ్, బకార్డి ఇండియా నుండి ఇష్రత్ కౌర్ మరియు వేన్ మైఖేల్ డేవిస్ లీనమయ్యే ప్రయోగాత్మక వర్క్‌షాప్‌లతో ఆధునిక మిక్సాలజీ యొక్క మధురమైన రుచిని ప్రేక్షకులకు అందించింది.

ఈ నూతన కార్యక్రమం గురించి శ్రీమతి సుధామూర్తి మాట్లాడుతూ, ‘‘బీఓఆర్‌ఐ 105 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన సంస్థ. భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ముఖ్యమైన మూలస్థంభం ఇది. ఇది అపూర్వమైన మేధోపరమైన పరిశోధనా పత్రాలు మరియు పుస్తకాలను వెలుగులోకి తీసుకువచ్చింది. బీఓఆర్‌ఐ వద్ద ప్రతి ప్రొఫెసర్‌ ఓ స్కాలర్‌. రెండు పుస్తకాలు, క్రిటికల్‌ ఎడిషన్‌ ఆఫ్‌ మహాభారత మరియు కానె యొక్క ధర్మ శాస్త్ర  పట్ల నేను ఆశ్చర్యపోయాను. ఈ రెండూ కూడా నా మనసుకు నచ్చిన పుస్తకాలు. కాలం మారుతున్న వేళ, ఎక్కువమంది ఆన్‌లైన్‌ తరగతులను మన సంస్కృతి గురించి మరింతగా తెలుసుకునేందుకు  కోరుకుంటున్నారు. అలాగే స్టాఫ్‌తో మాట్లాడేందుకూ ఈ మాధ్యమం వినియోగించాలనుకుంటున్నారు. అందువల్ల, మూర్తి ట్రస్ట్‌ ఇప్పుడు బీఓఆర్‌ఐకు మద్దతు అందించాలనుకుంటుంది. ఈ నూతన మరియు అధునాతన భవంతిని భారతదేశపు సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని వేడుక చేసేందుకు అంకితం చేశాము’’అని అన్నారు.

బీఓఆర్‌ఐ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ బోర్డ్‌ ఛైర్మన్‌ శ్రీ భూపాల్‌ పట్వార్థన్‌ ఈ ఇనిస్టిట్యూషన్‌ ప్రణాళికలను మూర్తి సెంటర్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాక్‌ స్టడీస్‌ గురించి వెల్లడించారు. ఆయన మాట్లాడుతూ, ‘‘గౌరవనీయ సుధామూర్తిగారు విద్యా ప్రాజెక్టులను గురించి నిధులను అందించారు. ఇప్పుడు ఈ ఇనిస్టిట్యూట్‌లో దాదాపు 40 మంది స్కాలర్స్‌ విభిన్నమైన అంశాలపై పరిశోధనలు చేస్తున్నారు. వాటిలో భారతీయ ఫిలాసఫీ నుంచి కథక్‌ మరియు ఆయుర్వేద మొదలు ఆస్ట్రానమీ వరకూ ఉన్నాయి. త్వరలో రానున్న మూర్తి సెంటర్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాక్‌ స్టడీస్‌ ఇప్పుడు 60 మందికి పైగా స్కాలర్స్‌కు తగిన వసతులు అందించనుంది. అదే సమయంలో ఈ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఇప్పుడు విద్యా రంగంలో కూడా అడుగు పెడుతుంది.

ఇప్పుడు నిర్మించబోయే తరగతి గదులు 200 మంది విద్యార్థులు విభిన్నమైన కోర్సులు అభ్యసించేందుకు తగిన సౌకర్యాలు అందించనున్నాయి. ఈ మూర్తి సెంటర్‌లో ఓ స్టూడియో సైతం ఉంటుంది. చక్కటి ఆన్‌లైన్‌ కంటెంట్‌ను సైతం మేము సృష్టించనున్నాము. దీనిని  మా ప్లాట్‌ఫామ్‌ భారత్‌ విద్యపై అందించనున్నాము. ఈ ఇనిస్టిట్యూట్‌లో 28 వేల రాత ప్రతులు, పాత పుస్తకాలు ఉన్నాయి. ఈ పుస్తకాలకు తగిన మద్దతు అందించేందకు ఈ నూతన భవంతిలో సంప్రదాయ లైబ్రరీ సైతం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇనిస్టిట్యూట్‌ ప్రయాణంలో అతి పెద్ద మైలురాయిగా ఇది నిలువనుంది. ఈ సదుపాయంతో, ఇండియాక్‌ సంస్కృతి నుంచి విభిన్నమైన బోధనాంశాలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా బోధించనున్నాము. మూర్తి ట్రస్ట్‌కు మనస్ఫూర్తిగా కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాము’’ అని అన్నారు.

Amuktamalyada

ఏ సందర్భంలోనూ విసుక్కోకుండా ప్రజలను రక్షిస్తూవుండాలి. ఎవరు ఆపదలో వుండి మొర పెట్టినా వారి ఆపదను పోగొట్టాలి. కామ పురుషుల మీద కార్యభారం పెట్టరాదు.

ఆప్తబంధువులకే రక్షణా భారాల్ని ఇవ్వాలి. ఎవరినిబడితే వారిని నమ్మి, కోట కాపలా రక్షణా భారాన్ని ఇవ్వకూడదు. ఇవి రాజ్య విచ్ఛిత్తికి కారణం కాగలదు. 

ఎవరినైనా ముందుగా అభిమానించి పెద్దలను చేయడం తేలిక. కానీ అలా పెంచినవారిని మళ్లీ దిగువకు కుదించినప్పుడు.. వారు తమ పూర్వస్థితికి తలచుకుని.. అలిగితే శత్రువులుగా మారుతారు. అందుకే ఆశ్రయానికి ముందే గుణశీలాన్ని గమనించాలి. 

అమిష్ త్రిపాఠి కథలను హిందీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, తమిళ్, తెలుగు, కన్నడ, గుజరాతీ, అస్సామీ మరియు మలయాళం వంటి 8 భాషలలో వినవచ్చు. తన రచనలు ఆడియో పుస్తకాల రూపంలోకి మారటం గురించి అమిష్ త్రిపాఠి మాట్లాడుతూ, “నా పుస్తకాలను ఇంగ్లీషులోనే కాక మిగిలిన భారతీయ భాషల్లో కూడా విడుదల చేయడాన్ని స్వాగతిస్తున్నాను. హిందీ, మరాఠీ, బెంగాలీ, తమిళ్, తెలుగు, కన్నడ, గుజరాతీ, అస్సామీ మరియు మలయాళంలో పుస్తకాలు ఆదరణ పొందినందుకు చాలా సంతోషంగా ఉంది. 

వ్రాతపూర్వక పుస్తకాలకు ఎంత ప్రాధాన్యతను ఇస్తామో… శ్రవణ పుస్తకాలకు కూడా అంతే ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలి. అప్పుడే భారతదేశంలోని సమానత్వ భావనకు బలం చేకూరుతుందని నమ్ముతాను. 8 భారతీయ ప్రాంతీయ భాషలలో కథలను ఆడియో పుస్తకాల రూపంలో తీసుకురావటమన్న ఈ బృహత్ కార్యక్రమం వల్ల నా పుస్తకాలు ఎక్కువమందిని చేరుకోగలుగుతాయి. కథనం, రికార్డింగ్ వంటి సాంకేతిక అంశాలను స్టోరీటెల్ అద్భుతంగా నిర్వహించింది. అందుకు నాకు చాలా ఆనందంగా ఉంది” అని అన్నారు.   

ఈ సందర్బంగా స్టోరీటెల్ ఇండియా కంట్రీ మేనేజర్ యోగేష్ దశరథ్ మాట్లాడుతూ, “మన భారతీయ సనాతన సంస్కృతితో ప్రతీ ఒక్కరు మమేకం అవ్వడానికి అమిష్ రచనలు ఎంతగానో ఉపయోగపడతాయి. ముఖ్యంగా నేటి యువత వారి రచనలను ఆస్వాదించడమే కాక వాటి ప్రభావంతో ఆలోచిస్తున్నారు కూడా. అమిష్ పుస్తకాల గురించి రాబోయే తరాలవారు గొప్పగా మాట్లాడుకుంటారు. స్టోరీటెల్లో ఆయన పుస్తకాలు 8 భాషల్లో తర్జుమాచేసి ఆడియో పుస్తకాల రూపంలో అందిస్తున్నందుకు మేము సంతోషిస్తున్నాము.  ఎవరైనా, ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా ఆనందించగల గొప్ప కథలు స్టోరీటెల్ లో అందుబాటులో ఉండటం మాకు ఎంతో సంతోషకరమైన అంశం.” అని అన్నారు.

హిందీ, ఆంగ్లంలోనే కాక ఉర్దూ, కాశ్మీరీ, డోగ్రీ, పంజాబీ, గుజరాతీ, మరాఠీ, కన్నడ, తమిళ,తెలుగు, బెంగాలీ,అస్సామీ, మైథిలి, నేపాలీ భాషల నిష్ణాతులైన 50 మంది ప్రతినిధులు ఈ కార్యశాలలో పాల్గొన్నారు. జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన శాస్త్ర ప్రచారకులు అమలు పర్చదగిన కార్యాలను రూపొందించడమే కాకుండా ఇప్పటి వరకు జరిగిన కార్యాచరణను సమీక్షించారు.


ఈ ప్రతినిధుల్లో విశ్వ విద్యాలయాల, విజ్ఞాన శాస్త్ర, సాంకేతిక కేంద్రాల,  దేశంలోని రాష్ట్ర శాస్త్ర, సాంకేతిక విభాగాల ప్రచురణకర్తల ప్రతినిధులు ఉన్నారు.  వారందరూ వివిధ యోజనలలోని అద్భుతమైన ప్రచురణలను అందరూ ఎంతగానో మెచ్చుకొనే విధంగా ప్రదర్శించారు. 

'
 

త్వరితగతిన ప్రభావ భరితంగా తమ తమ మాతృభాషల్లో అన్ని సామాజిక స్థాయిల్లో శాస్త్ర ప్రచారం నిర్వహించడానికి ఇది తొలిమెట్టు. అందుకే అన్ని మాధ్యమాల నుపయోగించి వస్తుసామాగ్రిని తీర్చిదిద్ది అభివృద్ధి చేయడానికి మన దేశంలో విజ్ఞాన్ ప్రసార్ శ్రీకారం చుట్టింది.' అని వివిధ భాషల్లో స్కోప్ రూపకర్త, విజ్ఞాన్ ప్రసార్ సంచాలకులు శ్రీ నకుల్ పరాశర్ ఉద్ఘాటించారు.


ఈ కార్యాచరణలో ఎన్నో సవాళ్లు ఎదురైనప్పటికీ వాటిని అతి స్వల్పకాలంలో అంకిత భావం కలిగిన శాస్త్ర ప్రచార బృందం అధిగమించిందని వారు వ్యాఖ్యానించారు. డా. టి వి వెంకటేశ్వరన్, సైంటిస్ట్ ఎఫ్, భారతీయ భాషల్లో స్కోప్ సమన్వయకర్త 'టెలివిజన్ మాధ్యమం ఉనికిలోకి రాగానే రాతప్రతులు ఉనికి కోల్పోతాయని కొంతమంది సూత్రీకరించారని కానీ వాట్సాప్ నుంచి ట్విట్టర్ వరకూ వ్రాతయే ముఖ్యంగా మాతృభాషలో రాయడమే ప్రాముఖ్యంగా సోషల్ మీడియాలో ప్రచార వ్యాప్తికి  పూనుకుంద'ని తెలియజేశారు. 'విజ్ఞాన్ భాష' యోజనలో ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థలతో కలిసి తగిన వస్తుసామాగ్రిని భారతీయ భాషల్లో తెస్తామని వారన్నారు. 

 సదస్సు ఉద్దేశాలు, లక్ష్యాలు 

* శాస్త్రప్రచారం, ప్రజాదరణ కార్యక్రమ విస్తరణలో వివిధ సంస్థల సాఫల్యతలను గుర్తించడం.
 

* శాస్త్రప్రచారం, ప్రజాదరణ, విస్తరణలో ఆయా సంస్థల కార్యకలాపాలను విశ్లేషించి ఆ సంస్థల ఉద్యమాలను, వివిధ సంస్థల మధ్య గల సంబంధాలను బలోపేతం చేసి భవిష్యత్ ప్రణాళికలు రూపొందించడం.
 

*కోవిడ్- 19 సమయంలో స్కోప్ ముందడుగు వేసిన కార్యకలాపాలను సమీక్షించి ప్రజలు వ్యాక్సిన్ వేసుకోవడంలో వున్న అపోహలు తొలగించడం.
 

*సైన్స్ క్లబ్బులను మొదలుపెట్టి నిర్వహించడం, చేతులనుపయోగించి చేయదగిన సైన్స్ కార్యకలాపాలను మొదలుపెట్టడం, సైన్స్ అభ్యసన కిట్ల రూపకల్పన, కవితలు ఇతర సాహిత్య ప్రక్రియలతో సైన్స్ ప్రచారం, సినిమాలు, డాక్యుమెంటరీల ప్రదర్శనలు.
 

*వివిధ భాషల్లో తమ స్వంత ఛానెళ్ల ద్వారా విస్తృతంగా దేశం నలుమూలలా శాస్త్ర ప్రచారం చేరుకోవడం.

ఎందుకు భారతీయ భాషలు వాడాలి?

శతాబ్దాల క్రితం వేర్వేరు భాషల్లో గల శాస్త్ర భావనలను, పద సంచయాలను స్థానిక భాషల్లోకి అనువదించాలి. భారత స్వాతంత్ర్య సమర సమయంలోనే ఈ ప్రయత్నాలు జరిగాయి.

* లక్షల కొలది విద్యార్థులు తమ పాఠశాల విద్య తమ మాతృభాషలోనే అభ్యసిస్తున్నారు. వారికి సమకాలీన శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానం విజ్ఞాన సమాజం నిర్మించడానికి, శాస్త్రీయ దృక్పథం అలవడడానికి తప్పనిసరి అవసరం.
 

* మాతృభాషలో చదవడం, అలోచించడం వారి వినూత్న ఊహాశక్తిని ద్విగుణీకృతం చేస్తుంది.

◆ తిలక్ పాఠశాలలు నడిపారు. పత్రికలు నడిపారు. జైలు ఊచలు లెక్క పెట్టారు.గీతారహస్యం లాంటి మహోన్నత గ్రంథాలు రాశారు.

◆ శివాజీ జయంతులు, గణేష్ ఉత్సవాలు నిర్వహించారు. అయితే వీటన్నిటిలోనుంచి ఆయన ప్రయత్నం ఒక్కటే! భారత జాతిని జాగృతం చేయాలి. తన చిట్టచివరి శ్వాసవరకు మరియు జాతీయ చైతన్యం కోసం, దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం, పరితపించిన మహనీయునుడే తిలక్.

◆ బాలగంగాధర్ తండ్రి గంగాధర్ రామచంద్ర తిలక్. ఆయన గొప్ప సంస్కృత విద్వాంసుడు, ప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయుడు.

◆  బాల్ కు  బాల్యంనుంచే స్వతంత్రమైన ఆలోచనలు వుండేవి. ఎప్పుడూ స్వతంత్రంగానే వ్యవహరించేవాడు. చిన్నప్పటినుంచే బాల్ అన్యాయాన్ని ఎదుర్కొనే అలవాటు చేసుకున్నాడు.

◆ నానాసాహెబ్ , తాత్యా తోపే, ఝాన్సీరాణిల కథలు విన్న బాల్ ఉత్తేజితుడయ్యేవాడు. ఈ కథలు విన్న బాల్ పసి మనసులో  అనేక ఆలోచనలు పరిగెత్తేవి. "ఆహా! మాతృదేశం కోసం ప్రాణాలర్పించిన వీరెంత గొప్పవాళ్లు! ఆ మహనీయుల్లాగానే నేను కూడా పెద్దవాడినయిన తర్వాత మాతృభూమికి సేవ చేస్తాను". మాతృ భూమిని బానిస సంకెళ్ల నుంచి విముక్తి చేస్తాను. ఈ కోరిక ఆయన అంతరాంతరాలల్లో ప్రతిజ్ఞగా నిలిచిపోయింది.

◆ బాలగంగాధర్ తిలక్ "దక్కన్ కాలేజీ"లో చేరాడు. ఆరోగ్యం అంతంత మాత్రంగానే ఉండేది. శారీరకంగా బలహీన ఆయనది. బలహీన శరీరంతో దేశ సేవ చెయ్యడం ఎలా ? అందుకని ఆరోగ్యాన్ని కుదుట పరుచుకోవాలని, శరీర దారుఢ్యాన్ని పెంచుకోవాలని తిలక్ నిర్ణయించుకున్నాడు. రోజూ వ్యాయామం చేస్తూ పుష్టికరమైన ఆహారం తీసుకునేవాడు.

శరీర దారుడ్యం పెరగడంతో కళాశాలలో అన్ని ఆటలలో ఆయనే ప్రథమ స్థానాన్ని సాధించాడు. డబుల్ గ్రాడ్యుయేషన్ చేసిన తిలక్ కు ఆంగ్లేయుల పాలనలో పెద్ద జీతంతో మంచి ఉద్యోగమే దొరికేది. కానీ జీవితాన్ని దేశం కోసమే అర్పించాలని తిలక్ చిన్నప్పుడే నిర్ణయించుకున్నాడు.

◆ ప్రజల్లో స్వాతంత్ర్య భావనలు ఇంకా పూర్తిగా వికసించలేదు. స్వాతంత్ర్య పిపాసను వారిలో రగల్చవలసి ఉంది. దేశభక్తిని వారి హృదయాల్లో నాటవలసి ఉంది. భారతీయ సంస్కృతి ఆధారంగా, నవ్యజీవన భవంతికి పటిష్టమైన పునాది వెయ్యవలసి ఉంది. ప్రతి భారతీయుడికి భారతీయ సంస్కృతినీ, జాతీయ ఆదర్శాలను బోధించవలసి ఉంది. వారిని ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దవలసి వుంది. ఈ ఆదర్శాల సాఫల్యానికి విద్యా సంస్థలే మార్గమని  తిలక్ బలమైన అభిప్రాయం.

◆ ప్రతిదానికి భగవదేచ్ఛగా భావించే ప్రజల్లోని, మూఢ విశ్వాసాన్ని తొలగించి ప్రజలను జాగ్రత్త పరచవలసిన అవసరం ఉంది అని, విద్యార్థుల్లో  నైతిక, సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించేందుకు ఎన్నో విద్యాసంస్థల్ని స్థాపించాడు.

◆ బాల్యవివాహాలను నిషేధించాలని వితంతు వివాహాలను ప్రోత్సహించాలని తిలక్ నినదించారు.

◆ గాంధీజీ సహాయ నిరాకరణ ఆందోళన ప్రారంభించారు. ఈ ఆందోళనకు అనుసరించిన పద్ధతి 1906 లో తిలక్ రూపొందించిన విధానమే.

◆ ఆంగ్లేయులు బెంగాల్ ను  విభజించారు. ప్రజల్లో పెల్లుబికిన ఆవేశాన్ని అణిచివేయడం కోసం ప్రభుత్వం చాలా కఠినంగా వ్యవహరించింది. "దేశ దౌర్భాగ్యం" పేరుతో  "కేసరి" లో తిలక్ ఒక వ్యాసం వ్రాశారు. ప్రభుత్వాన్ని తీవ్రంగా దుయ్యబట్టారు.

◆ " దేశ దౌర్భాగ్యం" అనే శీర్షికతో రాసిన వ్యాసం సాకుతో తిలక్ ని ప్రభుత్వం దేశద్రోహిగా చిత్రించింది. ఆరేళ్ల దేశ బహిష్కరణ శిక్ష విధించారు. బర్మాలోని మాండలే  జైల్లో తిలక్ ని నిర్బంధించారు. మాండలే జైల్లో ఓ ఏడాది గడిచిన తరువాత కొన్ని షరతులకు అంగీకరిస్తే తిలక్ ని  ప్రభుత్వం విడుదల చేస్తుందని సూచించారు.

అందుకు తిలక్  ఈ విధంగా అన్నాడు. "ఇప్పుడు నాకు 53 ఏళ్లు. ఇంకో పదేళ్ళు బతుకుతానుకుంటే జైలు  నుంచి విడుదలయ్యాక మరో ఐదేళ్ల సమయముంటుందన్నమాట. ఆ ఐదేళ్లు ప్రజలకు సేవ చేయగలుగుతాను. కానీ షరతులకు లొంగినట్లయితే నేను ఇప్పుడే చచ్చిపోయినట్లు లెక్క."

◆"స్వాతంత్రం  మా జన్మహక్కు"న్న తిలక్ నినాదం ప్రతి భారతీయుడి హృదయ ఫలకం మీద ముద్రించుకుని పోయింది. భారతీయులకోర్కెల సాధనకు, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనైనా సరే ఆందోళన కొనసాగించాల్సిందేనని ఆయన పిలుపునిచ్చారు.

◆ అప్పటికి తిలక్ ఆరోగ్యం బాగా క్షీణించింది. శరీరం అలసిపోయింది. అయినా ప్రజలను జాగృత పరచడానికి ఆయన పర్యటిస్తూనే ఉన్నారు. 1920 ఆగస్టు 1న ఆదీపం కొండెక్కింది. రెండు లక్షలమందికి పైగా ప్రజలు ఆయన అంతిమ యాత్రలో పాల్గొన్నారు. మహాత్మా గాంధీ, లాలాలజపతిరాయ్ తదితర నాయకులు మృతదేహాన్ని మోశారు.

ఈ నేపథ్యంలో గురువారం ఉదయం విజయవాడలో జరుగుతున్న"ప్రపంచ తెలుగు రచయితల మహాసభల"లో భాగంగా సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వేదికపై కళామిత్ర మండలి తెలుగు లోగిలి జాతీయ అధ్యక్షులు డా.నూనె అంకమ్మరావు ప్రసంగిస్తూ నేటి ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో మాతృభాషల ఔన్నత్యాన్ని చాటే విధంగా భాషలను సరళీకృతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని పేర్కొన్నారు. 

తెలుగు మాధ్యమంలో చదివిన విద్యార్థులకు చేయూత నందిస్తూ తగిన ప్రోత్సాహకాలను ఏర్పాటు చేయాలని, నవతరానికి ఉపయోగపడే పాఠ్యాంశాల రూపకల్పన జరగాలని, గ్రంథాలయ వ్యవస్థను పరిపుష్టం చేయడానికి సన్నాహాలు చేపట్టాలని, నైతిక విలువలను తెలిపే విషయాలను బోధించాలని కోరారు.

జిల్లా నలుమూలల నుంచి ప్రముఖులైన డా.నాగభైరవ ఆదినారాయణ, తేళ్లఅరుణ, డా.వంకాయలపాటి రామకృష్ణ, డా.కప్పగంతుల మధుసూదన్, డా.బీరం సుందరరావు,కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి, కుర్రా ప్రసాద్ బాబు,మిడసల మల్లికార్జున రావు, సింహాద్రి జ్యోతిర్మయి,వీరవల్లి సుబ్బారావు( రుద్రయ్య)గాడేపల్లి దివాకర్ దత్తు,
 

డా.యు.దేవపాలన,జ్యోతి చంద్రమౌళి, డా.మున్నంగి రాహేలు, తన్నీరు బాలాజీ, కె.రమణారెడ్డి, తోట శ్రీనివాసరావు, వడలి రాధాకృష్ణ, పోతుల పెదవీరనారాయణ, కెయస్వీ ప్రసాద్, పాలపర్తి జ్యోతిష్మతి, ఇనకొల్లు మస్తానయ్య, కనమాల రాఘవులు, గుంటూరు సత్యనారాయణ, అమ్మంగి వేణు గోపాల్, డా.నందనవనం శివకుమార్, వి.ఝూన్సీదుర్గ, ఈదుమూడి ఆంజనేయులు, కప్పగంతు జయరామయ్య పాల్గొననున్నారు.

వీరితో పాటు సిహెచ్. ఉదయజానకీ, యన్. రాధికా రత్న, కత్తి కృపావరం, యం.సూర్య కుమారి, యం.వి రమణ, రఫీ, అలంకారం విజయకుమార్, జిల్లా.మాల్యాద్రి, గుడ్లూరి వెంకటేశ్వర్లు, అద్దంకి లెవీ ప్రసాదు, షేక్ మహబూబ్ బాషా, షేక్ మస్తాన్, యు.వి.రత్నం, హరిముకుందరెడ్డి, యం.కొండయ్య, ఎ.పోలిరెడ్డి, కె.స్వరాజ్యపద్మ, కె.సురేష్ కుమార్, కె.వి.వెంకటేశ్వర్లు,  యు.నాగేశ్వరరావు, పి.కోటయ్య, బి.రామారావు, సిహెచ్.రామాంజనేయులు, పి.నాగమనోహర్ లోహియా, యం.వెంకట్రావు, బి. శేషమ్మ, జి.లక్ష్మీనా రాయణ, జి.ఇందిర, జి.వి.రాములు, జి.వి.రాఘవరావు, పుట్టంరాజు శ్రీరామచంద్రమూర్తి, బిరుదు సురేష్ బాబు, యం.జి.వి.ప్రసాదరావు, షేక్ గౌస్ మొహియుద్దీన్, యస్.సుగుణారావు తదితరులు పాల్గొననున్నారని పేర్కొన్నారు.

ఆ పరిస్థితికి తల్లడిల్లిపోయిన ఆతని తల్లి తన పెళ్ళినాటి పట్టుచీరను అమ్మి ఆ మూడురూపాయల ఫీజు కట్టింది. ఆ తరువాత ఎన్నో ఎన్నెన్నో ఢక్కామొక్కీలు తిని తనకిష్టమైన ప్లీడరీ పరీక్షలో నెగ్గి, అక్కడితో తృప్తి పడక ఇంగ్లండ్ పోయి బారిష్టరయ్యి మద్రాస్ మైలాపూర్ అరవ మేధావులతో పోటీపడి ఆ రోజులలోనే (1917-18 నాటికే) రోజుకు వెయ్యి రూపాయల ఫీజు తీసుకునే స్థాయిలో, కోస్తా జిల్లాలన్నిటిలో భూములు బంగళాలు కొనుగోలు చేసేటంతగా ఎదిగిన మన కాలపు మేరునగధీరుడు టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు.

గాంధీజీ పిలుపుతో తన ప్లీడరు వృత్తిని వదిలి జాతీయోద్యమంలోకి ఉరికాడు. తన సర్వస్వాన్ని ప్రజాసేవకే అంకితం చేశాడు. లాయర్‌గా ఎంతోమందిని జైళ్ళనుంచి బైటకు తెచ్చిన ఆయన ప్రజలకోసం తాను స్వచ్చంధంగా జైలుశిక్షను అనుభవించాడు. గాంధీజీ ఆశయాల ప్రచారం కోసం 'స్వరాజ్య' పత్రికను స్థాపించి గాంధీజీ నిజమైన అనుచరునిగా ఆయన మెప్పును పొందాడు. 

అదే గాంధీజీ కొందరి చెప్పుడు మాటలు విని ఆయనను తప్పు పట్టుకుంటే గాంధీజీని సైతం నిలదీశాడు. సైమన్ కమీషన్‌కు వ్యతిరేకంగా మద్రాస్ నగరంలో హర్తాళ్ జరిగినప్పుడు తెల్లవాడి తుపాకీకి తన గుండెనే ఎదురు పెట్టాడు.

 ఆనాటి ఉమ్మడి మద్రాస్ రాష్ట్రానికి రెవిన్యూ మంత్రిగా, ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశాడు. తెలుగు వారికి ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు(1953)తొలి తెలుగు ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు.

దురాశాపరుల మూలంగానూ, శాసన సభ స్పీకర్ తెలివి తక్కువ తనం మూలంగానూ ఒకే ఒక్క ఓటు తేడాతో ప్రభుత్వం పతనమైనప్పుడు , వ్యతిరేకంగా ఓటువేసిన వారు తమ తప్పు తెలుసుకుని మళ్ళీ ఓటింగ్‌కు వెడదామని బ్రతిమాలుకున్నా వినకుండా శాసనసభ నుండి తిన్నగా గవర్నర్ వద్దకు వెళ్ళి తన రాజీనామాను సమర్పించాడు. 

కేవలం 13 నెలల తన ప్రభుత్వ కాలంలో ఆ రోజుల్లోనే 14 నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు స్థాపించాడు. శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం స్థాపించాడు. తెలుగు వారికి ఓ హైకోర్టు స్థాపించాడు. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం నిర్వహణకు కావలసిన మార్పులకు శాసనబద్దత కల్పించాడు. సహకార రంగంలో తెలుగు రాష్ట్రాన్ని ప్రధమ స్థానంలో నిలిపాడు. 

బెజవాడలో కాటన్ దొర కట్టిన బరాజ్ కొట్టుకుపోయే పరిస్థితి వస్తే ఆనాటి కేంద్ర ప్రభుత్వం పైసా కూడ ఇవ్వలేమని స్పష్టం చేస్తే, రాష్ట్ర నిధులనన్నీ మళ్ళించి యుద్ధ ప్రాతిపదికన బరాజ్‌ను బాగుచేయించి నిలబెట్టాడు. ఆ భారాన్ని పన్నుల రూపంలో ప్రజలమీద వెయ్యకుండా ఆ లోటును సరిదిద్దాడు. అందుకే ప్రజలందరూ ఆ బ్యారాజ్‌ను ఆయన పేరునే ప్రకాశం బ్యారేజ్‌గా పిలుచుకుంటున్నారు. 

రాష్ట్ర ఏర్పాటు సందర్భంగా దేశంలోనే తొలిసారిగా ఖైదీలందరినీ విడుదల చేశాడు. అంతటి మహనీయుడు తన చరమ దశలో కటిక దారిద్ర్యాన్ని అనుభవించాడు. తనను శాలువతో సత్కరిస్తే 'ఈ శాలువ నాకెందుకురా! ఆ డబ్బుతో అరటిపళ్ళు కొనితెస్తే ఓ పూట గడిచేది కదురా!!' అని తన అనుచరునితో అన్నారంటే ఆయన పరిస్థితి అర్థంచేసుకోవచ్చు. 

ఆయన మూలంగా అధికారంలోకి వచ్చిన మహానాయకులందరూ అధికారం కోసం ఆయనకు వెన్నుపోటు పొడిచినా అధికారం కోసం ప్రాకులాడలేదు. 85 సంవత్సరాల వయస్సులో రోహిణీ కార్తె మండుటెండలో వడదెబ్బకు మరణించిన ఇద్దరు ముదుసలుల కుటుంబ పరామర్శ కోసం వెళ్ళి తాను వడదెబ్బ తిని తెలుగు పౌరుషాన్ని పైలోకాలకు తీసుకుపోయిన "ఆంధ్రకేసరి" టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు గారి 148వ జన్మదినోత్సవం సందర్భంగా వారి దివ్యస్మృతికి సజలనయనాలతో సహృదయ నివాళులు...

ఈ పోటీలు 15వ తేదీన ఆదివారం మధ్యాహ్నం 3 గంటలకు స్థానిక జిల్లా కేంద్ర గ్రంథాలయంలో జరుగుతాయని వెల్లడించారు. ప్రతి పాఠశాల నుంచి రెండు టీమ్‌లను పంపించవచ్చునని, ఒక్కో టీమ్‌కు ఐదుగురు విద్యార్థులు వుండవచ్చునని పేర్కొన్నారు. విజేతలకు బహుమతులను 21వ తేదీ సాయంత్రం జిల్లా గ్రంథాలయంలో జరిగే సభలో అందజేస్తామని తెలియజేశారు.

దాశరథి కవిత్వం - ఉర్దూ ప్రభావం

కవిగా దాశరథి హృదయం అంతా ఉర్దూమయం. ఆయనతో పరిచయమున్న వాళ్లకీ, ఆయన సభలో పాల్గొన్న వాళ్లకి ఈ విషయం బాగా తెలుసు. ఆయన ఎక్కడ ఉంటే అక్కడ ఒక ముషాయిరా జరిగిపోయేది. ఆయన ఉన్న సభలో ఉర్దూ కవితా నెత్తవి గుబాళించేది. దాశరథి విద్యాభ్యాసం ఉర్దూ మాధ్యమంలోనే జరిగింది. ఉర్దూ, ఫారసీ భాషలలో మంచి పరిచయం ఏర్పడింది. జనాబ్ జక్కీ సాహెబ్ గారు ఈ భాషల్లో గట్టి పునాదులు వేశారు. ఖమ్మం హైస్కూల్లో మౌల్వీ రషీదుల్ హసన్ గారు ఉర్దూ నేర్పిన ఉపాధ్యాయులు.

దాశరథితో పాటు హీరాలాల్ మోరియా, డి .రామలింగం ,కవిరాజ మూర్తి, ఎం.ఎల్ నరసింహారావు గారలు సహాధ్యాయులు. ఆయన బాల్య మిత్రులు. వారు కూడా వారి వారి రంగాల్లో ప్రసిద్ధులయ్యారు. బాల్యంలో పడిన ఉర్దూ కవిత బీజాలే పెద్దయ్యాక 'గాలిబ్ గీతాలుగా', మీర్ తకీమీర్ మాధుర్యంగా, బహదూర్ షా జఫర్ మధు తరంగాలుగా అనువాద రూపంగా అవతరించాయి. 

అమ్జద్ హైద్రాబాదీ, మఖ్దూం మొహియూద్దీన్, సర్దార్ జాఫ్రీ, షకీల్ బదాయునీ, హస్రత్ జైపురీ, మజ్రూహ్ సుల్తాన్ పురీ, సలావుద్దీన్ అయ్యర్, ఔజ్ యాకూబ్ (ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉర్దూ ఆస్థాన కవి), రాజేంద్ర కిషన్, రాజా ఆలంబాద్, జానిసార్ అఖ్తర్ వంటి దిగ్దంతులైన ఉర్దూ కవులతో దాశరథి కలిసి తిరిగాడు. వారితో పాటు ముషాయిరాలో పాల్గొన్నాడు. ఉర్దూ కవితా సౌరభాల్ని హృదయంలో నింపుకున్నాడు.

దాశరథి సినిమా పాట - ఉర్దూ బాట

1960 ప్రాంతంలో దాశరథి సినిమా రంగంలోకి ప్రవేశించాడు. ఆ రోజుల్లో 'వాగ్దానం' సినిమాని ఆచార్య ఆత్రేయ స్వయంగా నిర్మిస్తున్నాడు. తాను తీసే సినిమాకు పాటల రచయితగా దాశరథిని ఎన్నుకున్నాడు. అప్పటికే దాశరథి అఖిలాంధ్ర మహాకవి గా పేరు పొందాడు. దాశరథి రాకతో తెలుగు సినిమా పాట కొత్త పరవళ్లు తొక్కింది. ఉర్దూ కవిత సోయగాల్ని సంతరించుకుంది.

ఉర్దూ సాహిత్య ప్రక్రియలైన 'రుబాయి', 'గజల్', 'ఖవాలీ', 'తరానా'లు తెలుగు సినిమా పాటకు కొత్త అందాలు రంగరించాయి. ఈ క్రింది పాటను చూస్తే గజల్ సంస్కృతిని దాశరథి ప్రవేశపెట్టిన వైనం తెలుస్తుంది.

"ఓహో గులాబీ బాలా! అందాల ప్రేమ మాలా!

సొగసైన కనుల దానా! సొంపైన మనసు దానా!

నీ వారెవరో తెలుసుకో! తెలు

సుకో!"

ఇదే అంశాన్ని సమర్థిస్తూ 'దాశరథి సినిమా పాటల్ని' సంకలనం చేసిన కె. ప్రభాకర్ తెలుగు సినిమా పాటలకు ఉర్దూ పలుకుబళ్ళు అందించిన సంగతి ఇలా పేర్కొన్నారు. "ఉర్దూలో నిష్ణాతుడైన దాశరథి 'ఇద్దరు మిత్రుల' లో 'ఖుషీ ఖుషీగా నవ్వుతూ' అనే పాటలో కొన్ని ఉర్దూ పదాల భావ సమైక్యతతో, వాక్యసమైక్యత చేకూర్చబడినది. కొన్ని ఖవ్వాలి పాటలకు తెలుగుదనం జోడించి రాశారు. దాంట్లో కొన్ని 'ఇద్దరు మిత్రులు' చిత్రంలో 'నవ్వాలి నవ్వాలి నీ నవ్వులు నాకే ఇవ్వాలి', 'పునర్జన్మ'లోని 'దీపాలు వెలిగె పరదాలు తొలిగె', 'లేతమనసు'లోని 'అందాల ఈరేయి నీదోయి నీదోయి' ఇవి జనాదరణకు నోచుకున్నాయి. ఉర్దూ పదాల ఖుషీ, చలాకి, హుషారు, నిషా, మజా, ప్యాలా ఆయా పాటలకు సౌందర్యాన్ని ఇనుమడింపజేశాయి".

దాశరథి - ఉర్దూ గజల్ ప్రక్రియ

దాశరథి, అమ్జాద్ హైద్రాబాదీ, మీర్ తకీమీర్, దాగ్, అసదుల్లాఖాన్ గాలిబ్, బహదూర్ షా జఫర్, ఇక్బాల్, ఫైజ్, అహ్మద్ ఫైజ్, జోష్ మలీహాబాదీ, షకీల్ బదాయూనీ, సాహిర్ లూథియాన్వీ, అహ్మద్ ఫరాజ్ మొదలైన ఉర్దూ మహాకవుల గజళ్ళను, రుబాయీలను ఇష్టంగా చదివాడు. తన్మయత్వంతో వాటిని తెలుగులోకి తర్జుమా చేశాడు. ఆ భాషలో మిఠాస్ (తియ్యదనం) తెలుగువారందరికీ పంచాడు.

ఇది తెలుగు కవిత్వానికి దాశరథి అందించిన అమూల్యమైన కానుక. ఈ విషయంలో జాతియావత్తు ఆయన రుణం తీర్చుకోవాలి. తెలుగులో దాశరథి గజల్ ప్రక్రియకు ఆద్యుడు. అలాగే రుబాయి ప్రక్రియకు కూడా తానే బాధ్యుడు. 1966లో దాశరథి తొలి గజల్ రాశాడు. ఈ విషయాన్ని సాధికారికంగా 'తెలుగు పై ఉర్దూ పారశీకముల ప్రభావము' (1968) అనే గ్రంథంలో డా. కె. గోపాలకృష్ణారావు గారు స్పష్టీకరించారు. 'అచ్చమైన గజల్ స్వరూపమును తెలుగు మూసలో దింపిన గౌరవము దాశరథి గారికి లభించుచున్నది" అని కీర్తి కితాబునిచ్చారు. ఆ గజల్ కి ఎన్నో పాఠాంతరాలున్నా పూర్తి పాఠం ...

'రమ్మంటే చాలు గానీ రాజ్యాలు విడిచిరానా

నీ చిన్ని నవ్వుకోసం స్వర్గాలు గడచిరానా

ఏడేడు సాగరాలు, ఎన్నెన్నొ పర్వతాలు

యెంతెంత దూరమైన బ్రతుకంతా నడిచిరానా

కనులందు మంచులాగా కలలన్ని కరిగిపోగా

కావేరి వోలె పొంగి కన్నీరు తుడిచిరానా

నీవున్న మేడ గదికి నను జేర నీయ రేమో!

జలతారు చీరగట్టి సిగపూలు ముడిచిరానా

పగబూని కరకువారు, బంధించి వుంచినారు

యేనాటికైనా గానీ ఈ గొడ పొడిచిరానా!"

ఈ గజల్ ఎందరో సాహితీ పిపాసకుల్ని, సంగీత గాయక ప్రియులను ఆకట్టుకుంది. దాశరథి మొత్తం 11 గజళ్ళు రాశారు. దాశరథి వెలిగించిన గజల్ మషాల్ (కాగడ) అందుకుని, ఆ కాంతిని దశదిశలా వ్యాపింపజేసిన వారు సి.నా.రె.

దాశరథి - రుబాయీ ప్రక్రియ

దాశరథికి రుబాయి ప్రక్రియమీద కూడా వల్లమాలిన అభిమానం. అరబ్బీలోని రుబాయికి మూలకర్త ఉమర్ ఖయామ్. ఆ కవి ప్రభావం కూడా దాశరథిని రుబాయి వైపు రూపు మళ్లించేలా చేసింది. అంతేకాదు తన యౌవనంలో అమ్జద్ హైద్రాబాదీ అనే రుబాయి కవి దాశరథిని సమ్మోహితుణ్ణి చేశాడు. అమ్జద్ హైద్రాబాదీతో దాశరథికి గాఢమైన పరిచయం ఉండేది.

ఆ పరిచయాన్ని దాశరథి తన స్వీయచరిత్రలో ఇలా రాసుకున్నాడు. "అమ్జద్ ఆయన కలం పేరు. అసలు పేరు సయ్యద్ అహ్మద్ హుసేన్. కానీ 'అమ్జద్ హైద్రాబాదీ' గానే ప్రసిద్ధుడు. ‘ఆగాపురా’ ప్రాంతంలో ఒక చిన్న ఇంట్లో ఉండేవాడు. ఆయన బేగం, చాయ్ తయారు చేయించి పంపుతూ ఉండేది. వేడి వేడి చాయ్ తాగుతూ ఆయన వాడి వాడి రుబాయిలు వినేవాళ్ళం.

"కవిగా దాశరథి స్వేచ్ఛా ప్రియుడు. నిజాంను ఎదిరించి నిప్పులు కురిపిస్తాడు. ప్రేయసిని తలచుకుంటూ వెన్నెల కుప్పలు కురిపిస్తాడు. దాశరధి రుబాయిలు హాయిగా సాగిపోతాయి. గిలిగింతలు పెడతాయి. మనసుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తాయి. హాస్యం కురిపిస్తాయి. ఆలోచింపచేస్తాయి. మచ్చుకి రెండు రుబాయీలు చవిచూడండి.

"నింగి కితాబు చేశాను 

చుక్కల హిసాబు వేశాను

ప్రేయసి కోసం వేచి వేచి 

తుదకు మంచమే నేశాను"

"నిప్పులోంచి అప్పుడప్పుడు పొగ పుడుతుంది

నీళ్ళలోంచి విద్యుత్తను సెగ పుడుతుంది

ఈ దానవ లోకంలో ఎన్నటికైనా

మానవులని పిలువదగిన తెగ పుడుతుంది"

దాశరథి గజల్ రాసినా, రుబాయీ రాసినా ఆయన ముద్ర స్పష్టంగా ఉంటుంది.

ఉర్దూ కవి సమయాలు, కవితా సామాగ్రి దాశరథి తెలుగు భాషకు ప్రదానం చేశాడు. కొంతమంది కోస్తాంధ్ర కవుల్లాగా ఆయన విదేశీ కవుల్ని పట్టుకుని వేళ్లాడలేదు. దాశరథి భారతీయ భాషల్ని ప్రేమించాడు. ఉర్దూ భాష ప్రక్రియలైన గజళ్ళని, రుబాయి లను తెలుగు వాళ్లకు పరిచయం చేశాడు. వీటిని తెలుగు కవితా ప్రక్రియల్లో విలీనం చేశాడు. తెలంగాణ దాశరథి రుణం తీర్చుకోవాలి. నిత్య స్మరణం చేసుకోవాలి.

 సినారె కవిత్వం ఉర్దూ సాహిత్య ప్రక్రియా ప్రభావం

సినారె కంటే దాశరథి ఆరేళ్ళు పెద్దవాడు. ఆ పెద్దరికం ఆ రోజుల్లో సినారెని బాగా ప్రభావితం చేసింది. దాశరథి 25 ఏళ్లకే మహాకవి అయ్యాడు. ఆ సమయంలో సినారె 'నవ్వని పువ్వు' లాంటి గేయాలు రాస్తున్నాడు. ఇద్దరిని తెలంగాణ తల్లి ఒక్కటి చేసింది. 'తెలంగాణ రచయితల సంఘం' రచనా రంగంగా మారింది. సినారె తన 'జలపాతం' కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చి దాశరథిని 'కవితాలోక ప్రభానీరధి’, ‘మనోజ్ఞ కవితాశరథి’, ‘ఓహో! దాశరథీ మహాకవీ!' అని పులకరించి పలవరిస్తాడు.

దాశరథి కూడా ' తమ్ముడాయని మనస్సుమములు విరబూయ' సినారెని ప్రేమగా పిలుస్తాడు. అంతేకాదు 1981లో జరిగిన సినారె 50 వ జన్మదినోత్సవ సందర్భంలో దాశరధి రాసిన ' తమ్ముడూ! తన్మయత్వంలో నిన్నుగూర్చి యాభై పంక్తులు' అనే అభినందన కవిత అపురూపం త్యాగరాయగానసభలో ఆనాడు దాశరథి ఆ కవిత చదవడం, ఓరియంటల్ కళాశాల విద్యార్థిగా ఈ వ్యాసకర్త వినడం ఒక మరపురాని దృశ్యం. సినారె, దాశరథులు ఇద్దరూ 'స్నిగ్థ స్నేహబంధాల బద్ధులు' ఆ స్నేహంతోనే సినారె తరుణ కావ్యలతికలకు దాశరథి తన కరాలతో లేత రేకుల కెంజాయలద్దాడు.

ఇలాంటివి మరెన్నో వారి అనుబంధం గురించి చెప్పుకోవచ్చు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ఇద్దరూ తల్లులు వేరైనా ఇద్దరు ఒక తెలంగాణ తల్లికి పుట్టిన అపూర్వకవి సోదరులుగా సాహిత్యలోకం వీరిని గుర్తించింది. అక్కున చేర్చుకుంది. ఆరాధించింది.

 సినారె కవిగా ఎంత ప్రతిభావంతుడో, అనువాదకుడిగా కూడా అంతే ప్రతిభావంతుడు. గాంధీజీ, సూక్తుల్ని, మీరాబాయి గిరిధర గీతాల్ని, ఖలీల్ జిబ్రాన్ కవితోక్తుల్ని, సరోజినీ నాయుడు ముత్యాల కోకిలల్ని, జాతీయ కవి సమ్మేళనాల్లో ప్రఖ్యాత భారతీయ కవుల కవితల్ని, విభిన్న కవితా రూపాల్ని అనువదించిన తీరు వేరే కవి చేయలేడేమో అనిపించేలా ఉంటుంది.

సినారె కవిత్వానువాదంలో ఉన్న ప్రత్యేకత ఏమిటంటే మూలంలోని ఛందశ్శిల్పం చెడకుండా మాతృకలోని వన్నె తగ్గకుండా పదాలకు ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేస్తాడు. అనువాదానికి తెలుగుదనం ఆపాదించడం లో ఆయనది అందెవేసిన చెయ్యి, అది ఉర్దూగజలైనా, హిందీ భజనైనా,దోహా అయినా, సింధి గీతమైన, ఇంగ్లీషు వచనమైనా ఏవైనా సరే సి.నా.రె.కలం కలంకారీతనంలో తెలుగు దుస్తులు తొడుక్కోవలసిందే. సినారె ఉర్దూ పదాలకు దీటుగా తెలుగు మాటలు కూర్చడంలో దిట్ట.

అంతేకాదు హిందీ గీత రచయితలలో సమానంగా అనువాదంలో తాను కూడా సమఉజ్జీ ననిపించుకుంటాడు.

సినారె. సినిమా పాట - ఉర్దూ తోట

సినిమా పాట గురించి శ్రీశ్రీ ఇలా అన్నాడు

"సినిమా పాట రాయడం తేలిక అనుకుంటారు చాలా మంది కానీ కొన్ని లక్షల మందిని

మెప్పించాల్సి ఉంటుంది", సినిమా కవిగా సినారె కోట్లాదిమంది అభిమానుల మనస్సు చూరగొన్నవాడు. 'పాట, మాట - ఇవి నా రెండు కళ్ళు, మాట పాటై మోగాలనీ, పాట మాటై నిలిచిపోవాలని నా తపన అని ఆయన షష్టి పూర్తి ఉత్సవం లో చెప్పుకున్నాడు.

ఇటువంటి భావాన్నే ఓ తెలుగు గజల్ లో ఇలా పలికించాడు. 'మాటకు దండం పెడతా పాటకు దండం పెడతా' అని చెప్పడం పాట మీద ఆయనకున్న ప్రేమకు తార్కాణం అంతే కాదు. "ఎన్ని తెన్నుల కైత కన్నె విహరించినను పాటలలోనే నాదుప్రాణాలు గలవందు" అని ప్రకటించటం ఆయనకే చెల్లింది. ఏదో ఒక సందర్భంలో ఆయన ఇలా అన్నాడు. "నేను నగరానికి రాకుండా ఆధునిక కవిగా కాకుండా ఉంటే గద్దర్ లాగా భుజాన చద్దర్ (దుప్పటి) వేసుకొని పూర్తిగా పాటగాడిగా మారిపోయి ఉండేవాణ్ణ"ని చెప్పారు. 

సినారె 1960వ దశకంలో సినీగీత రచయితగా రంగప్రవేశం చేశాడు. తెలుగు సినిమా పాటకి ప్రబంధపు పోకడల్ని సున్నితమైన శృంగార భావనల్ని అందించాడు. సినారెకున్న ఉర్దూ, హిందీ భాషలలో పరిచయం, పాండిత్యం తెలుగు సినిమా పాటల ప్రపంచానికి ఎంతో ఉపకరించింది. బాల్యం నుంచి ఆయనపై హిందీ సినిమా పాటల ప్రభావం ఉంది. దాశరథి తెలుగు సినిమాల్లో తొలి ఖవ్వాలీ రాస్తే, దానికి విశేష ప్రాచుర్యం కల్పించినవాడు సి.నా.రె.

ఖవాలి బాణీలో 'భలే తమ్ముడు' (1969) సినిమాలో ఉర్దూ పదాలను మేళవించి రాసిన గీతం గురించి నాలుగు మాటలు 'పాటలో ఏముంది - నా మాటలో ఏముంది' పుస్తకంలో సినారె ఇలా రాశారు.

’’ఈ గీతంలో 'సాఖీ'లో నర్తకి పాడుతూ ఉంటే మారువేషంలో ఉన్న హీరో మాటలు విసురుతూ ఉంటాడు. 'షారాబీ కళ్ళతో నిన్ను దోచుకోనా' అంటే 'లాజవాబ్' అంటాడు. 'నషేలీ కురులలో నినుదాచుకోనా' అంటే 'యా షబాబ్' అంటాడు. 'ఆజాలేజా' అంటే క్యాఖూబ్ క్యాఖూబ్' అంటాడు.

ఇందులో కళ్ళతో పాటు కురులకు కూడా మత్తును హత్తి చూపడం కొత్త 'నషేలీకురులు' అంటే మత్తు కొలిపే కురులని, యాషబాబ్' అంటే ఏమి యౌవనమని. ఈ పాటలో ఉర్దూ పదాలతో మరికొన్ని గమ్మత్తులు చేశాను. 'రోజామహలు కట్టి / రాజులా ఏలుకుంటాను' "తల్వారు చూపులకు / దిల్ మిలాయింపనులే" లాంటి ప్రయోగాలవి. తల్వార్ చూపులు అంటే కత్తిలా పదునైన చూపులని'.

తెలుగు సినిమా పాటలకు సినారె ఉర్దూ సోయగాలతో పాటు ఉర్దూ కవి సమయాలు కూడా ముస్తాబు చేయడం ఆయనలోని ప్రయోగదక్షత కి నిదర్శనం. అంతేకాదు ప్రసిద్ధమైన 'రుబాయి' ఛందస్సు తో కూడా సినిమా పాట రాయడం సినిమా సంగీత ప్రియుల్ని విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. 'సప్త స్వరాలు' అనే సినిమాలో ఒక పాటలోని చరణాన్ని సినారె రుబాయి గా మలచిన తీరు గమనించాల్సిన అంశం

.

"పున్నమి రేయి పోసిన తోట 

కన్నులు చేసే గారడీ వేట

చూపులు జతచేసి ఊపిరి శ్రుతిచేసి 

తనువే జల్లన కవ్వించిన ఆ మాట"

సినారె చేసిన హిందీ పాట తెలుగు అనువాదం కూడా అబ్బురపరుస్తుంది. 1962లో 'చైనాటౌన్' సినిమాలో మజ్రూహ్ సుల్తాన్ పురి రాసిన సుప్రసిద్ధ గీతం.

''బార్ బార్ దేఖో! హజార్ బార్ దేఖో!!

దేఖ్ నేకె ఛీజ్ హై హమారీ దిల్ రుబా 

తాలీహో! తాలీహో!!తాలీహో!!!"

దీనిని ‘భలే తమ్ముడు’ సినిమాలో హిందీట్యూన్ కి అనుగుణంగా తెలుగులో మహమ్మద్ రఫీ పాడాడు. సినారె చేసిన ఆ హింది గీత అనువాదం ఎవరు విన్న వారెవ్వా! అనకుండా ఉండలేరు.

రఫీ గొంతుకు సరిపోయే శబ్దాన్ని టపీమని వేయ్యడంలో సినారె చాకచక్యానికి (తాలీహో) చప్పట్లు కొట్టకుండా ఉండలేము. ఆ అనువాద గీతం ఇలా ఉంది.

"ఎంతవారు గానీ వేదాంతులైన గాని

వాలుచూపు సోకగానే తేలిపోదురోయ్ 

కైపులో! కైపులో!! కైపులో!!!"

(కైపులో అంటే మత్తులో)

సినారె తెలుగు సినిమా పాటల్లో వైవిధ్య భరితమైన రూప నిర్మాణం చేశాడు. రుబాయీ, గజల్, షేర్, దోహా, భజన్, చౌపాయీ, తరానా వంటి ఉర్దూ హిందీ కవితా ప్రక్రియ ని పరిచయం చేసి తెలుగు సినిమా పాటకు నెమలి సింహాసనాన్ని వేశారు.

సినారె కవిత - గజల్ ప్రక్రియ

 సినారె "సంప్రదాయంలో ప్రయోగవాది / ప్రయోగంలో సంప్రదాయ వాది". ఆయనది పాదరసం లాంటి బుర్ర. నిలువెల్లా కవి. 'నవ్వని పువ్వు' నుంచి ఈనాటి 'కలం అలిగింది' వరకు ఆయన నిరంతర కవితా స్ఫూర్తి. సినారె కవిగా ఎంతో జీవితాన్ని చూశాడు. కవిత్వంలోని ఎన్నో ప్రక్రియలను అధ్యయనం చేశాడు. మహాకవి దాశరథి లాగే ఉర్దూ పాఠశాలలో చదువుకున్నాడు. ఉర్దూ కవిత ప్రక్రియల్ని అధ్యయనం చేశాడు.

తన కాలంలో జీవించిన ఉర్దూ భాషావేత్తలు సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, బూర్గుల రామకృష్ణారావు, మాడపాటి హనుమంతరావు, దేవులపల్లి రామానుజరావు, ముఖ్దూం, రాజా బహదూర్ గౌర్, కాళోజీ సోదరులు, దాశరథి వంటి ప్రముఖుల పరిచయం ఆయన ఉర్దూ కవితాభిమానానికి దోహదం చేసింది. సుప్రసిద్ధ ఉర్దూ కవులతో ముషాయిరాల్లో పాల్గొనడం, కవితాగానం చేయడం, ఆయనలోని ఉర్దూ కవితాభిరుచికి పాదులు తీసింది. సినారెని ఇంగ్లీష్ కవుల కంటే హిందీ, ఉర్దూ, ఇతర భారతీయ కవులే ఎక్కువగా ఆకట్టుకున్నారు. సినారె వారిని ఎక్కువగా అనువదించారు.

సినారె గేయకవి ''కర్పూరవసంతరాయలు'' కావ్యం ఆయన కంఠంలోంచే వినాలి. సినారె శాబ్దిక సౌందర్యం తెలిసిన లయహృదయుడు. సహృదయుడు. గజల్ ప్రక్రియని తెలుగు వారి ఇంటింటికి రంజాన్ పాయసంలా తీసుకెళ్లాడు. విశ్వవ్యాప్తం చేశాడు. 'తెలుగు గజళ్ళు', సినారె స్వయంగా పాడిన ఆడియో క్యాసెట్లు ఆయనకు ఎనలేని పేరు తెచ్చాయి. ఆయన గజళ్ళకు చలువ పందిళ్లు వేశాడు.

దాశరథి తన గజళ్ళతో కాస్త శృంగారాన్ని కొద్దిగా ప్రణయాన్ని రుచి చూపించాడు. సినారె మాత్రం తన గజళ్ళలో మానవీయ దృక్పథాన్ని, సామాజిక అంశాల్ని, సమస్యల్ని చిత్రించాడు. దాశరథి గజళ్ళ కంటే సినారే గజళ్ళే విశేష ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఎందుకోగానీ దాశరథి గజళ్ళను భుజాన వేసుకుని ప్రచారం చేసే గాయకులు లేకపోవడమే కారణం అయి ఉండవచ్చు. బహుశా సినారె గాయకుడు కావడం, దాశరథి గాయకుడు కాక పోవడం మరో కారణం కావచ్చునని విమర్శకుల అభిప్రాయం.

సినారె గజల్ లో ఉదాత్తమైనదీ, హృదయాన్ని ఆకట్టుకున్నదీ, అపురూపమైనదీ అమ్మ మీద రాసిన ఈ గజల్.

 "అమ్మ ఒకవైపు దేవతలంతా ఒకవైపు

  సరి తూచమంటే నేను ఒరిగేను అమ్మ వైపు"

సినారె గజళ్ళు వందకు పైగా ఉంటాయి. అన్నీ వస్తువైవిధ్యంతో కూడుకున్నవే. గజల్ ఛందస్సుకు అనుగుణంగా ఉండేవే!

సినారె కవిత్వం - రుబాయీ ఛందం

సినారె గజల్ ప్రక్రియతో పాటు రుబాయీ ప్రక్రియను కూడా అవకాశం ఉన్నప్పుడల్లా సినిమా పాటల్లోనూ, తన గేయ కావ్యాల్లోనూ ప్రయోగిస్తూ ఉండేవాడు. సినారె ప్రయోగ దృష్టి విలక్షణమైంది. సినారె రుబాయీ రూపురేఖల్ని మార్చేశాడు. సాధారణంగా రుబాయీకి నాలుగు పాదాలు ఉంటాయి 1, 2, 4 పాదాలకు అంత్యప్రాసనియతి ఉంటుంది. దీనిని ఉర్దూలో ఖాఫియారదీఫ్ అంటారు.

3వ పాదంలో ప్రాస ఉండదు. సినారె పాత రుబాయీ ఛందస్సు కి కొత్త లక్షణం చేర్చాడు. కొత్తగా 5 వ పాదం చేర్చాడు. నిర్మాణ శిల్పంలో తన ప్రతిభని చూపాడు. తన రుబాయీలకు 'ప్రపంచపదులు' అని నామకరణం చేశాడు. ఇవి కూడా తెలుగులో విశేష ప్రాచుర్యం పొందినవే. మూల రుబాయీలోని 3వ పాదంలో తఖల్లుస్ (కవి నామముద్ర) ఉంటుంది. అయితే సినారె అరుదుగా వాడాడు. ఉదాహరణకు ఈ ప్రపంచపదులు రుబాయిని గమనించండి.

"ఒరిగి పండిన జాతికి వెను చరుపులీ ప్రపంచపదులు

    మరుగుపడిన నీతికి కనుమెరుపులీ ప్రపంచపదులు

    చేదో తీపో మథించి చెప్పాడు సుమా సినారె

      కునికే అడుగులకు మేలు కొలుపులీ ప్రపంచపదులు

      మారే విలువలకు దారి మలుపులీ ప్రపంచపదులు"

ఫారసీ రుబాయీ ప్రక్రియను 'ప్రపంచపదు'ల్లో సినారె చేసిన వైవిద్యభరితమైన వినూత్న ప్రయోగ విన్యాసాల్ని గురించి మరింత విపులంగా అర్థం చేసుకోవాలంటే 'ప్రపంచపదులు' సంపుటికి డా ఎన్. గోపి గారు రాసిన ముందుమాట 'పంచ పదుల్లో ప్రపంచం' చదివితే తెలుస్తుంది.

దాశరథి, సినారెలిద్దరూ తెలుగు సినిమా పాటకు ఉర్దూ నడక నేర్పారు. గజల్ సువాసనల్ని గుప్పించి చవులూరించారు. తెలుగులో గజల్ ప్రక్రియ దాశరథితో పోటమరిచింది. సినారెతో విస్తరించింది. దాశరథి, సినారె తెలంగాణా కవికిశోరాలు. కాళిదాసభారవులు ఆనాడే కాదు ఈ కాలంలోనూ ఉన్నారనడానికి ఈ ప్రతిభారవులు నిలువెత్తు దర్పణాలు.

దాశరథి సినారెల కవిత్వం మీదే కాదు మొత్తం రెండు రాష్ట్రాల తెలుగు కవుల మీద ప్రసరించిన ఉర్దూ సాహిత్య ప్రభావం మీద లోతైన పరిశోధనలు జరగాలి. లోకానికి తెలంగాణ కవుల ప్రతిభా విశేషాలు తెలియాలి.

(తెలంగాణా దీపస్థంభాలైన ఈ మహోన్నత కవుల జయంత్యుత్సవాల సందర్భంగా)

తరవాతి తరంలో ఈమని శంకరశాస్త్రి, వాసా కృష్ణమూర్తి, చిట్టిబాబు, పప్పు సోమేశ్వరరావు, అయ్యగారి శ్యామసుందరం మొదలైనవారు వీణలో విశేషమైన కృషి చేశారు. ఇప్పటి తరం వినగలిగిన వీణ విద్వాంసులలో అగ్రస్థానం నిస్సందేహంగా ఈమని శంకరశాస్త్రిగారిదే. దురదృష్టవశాత్తూ ఎక్కువమంది తెలుగువాళ్ళకి సినిమాలో శంకరాభరణం శంకరశాస్త్రి అంటే తెలుస్తుంది కాని ఈమని శంకరశాస్త్రి అంటే తెలియకపోవచ్చు. 

వీణలో మహామహోపాధ్యాయుడైన ఈమని శంకరశాస్త్రిగారి కచేరీలు విన్నవారికి ఆయన గొప్పదనం ఎటువంటిదో తెలిసినదే. పబ్లిసిటీ దృష్య్టా రవిశంకర్‌ వంటివారిని మించిన కళాకారు లెవరూ లేరని సామాన్యులకు అనిపించడం సహజమేమో కాని వాద్య సంగీతంలో శంకరశాస్త్రిగారితో పోల్చదగిన వ్యక్తులు ఆనాడూ, ఈనాడూ కూడా చాలా తక్కువమందే కనిపిస్తారు. గమక విన్యాసంలోనూ, రాగ ప్రస్తారంలోనూ ఆయనది అద్వితీయమైన ప్రతిభ. 

కారణాలేవైనప్పటికీ ఇంత గొప్ప కళాకారుడికి రావలసిన ఖ్యాతిలో వెయ్యోవంతు కూడా లభించలేదనడం అతిశయోక్తి మాత్రం కాదు. ఈమని శంకరశాస్త్రి 1922లో సెప్టెంబర్‌ 23న ద్రాక్షారామంలో జన్మించారు. ఆయన తాతగారైన సుబ్బరాయశాస్త్రిగారూ, తండ్రి అచ్యుతరామశాస్త్రిగారూ కూడా గొప్ప వీణ విద్వాంసులు. అచ్యుతరామశాస్త్రిగారు పాత పద్ధతిలో వీణను సితార్‌ లాగా నిలువుగా పట్టుకుని వాయించేవారు. (బాలమురళీకృష్ణ చిన్నవయస్సులో కచేరీ చేస్తున్నప్పటి ఒక ఫొటోలో పక్క వాద్యం వాయించిన కంభంపాటి అక్కాజీరావు ఇదే పద్ధతిలో వీణ పట్టుకోవడం కనిపిస్తుంది) శంకరశాస్త్రి తండ్రి వద్దనే వీణ నేర్చుకున్నారు. 

తన మూడో ఏటనే సంగీతంలో ప్రతిభ కనబరిచిన శంకరశాస్త్రికి సంగీతం వృత్తిగా పనికిరాదని ఆయన తండ్రి అనుకున్నప్పటికీ అదే జరిగింది. కాకినాడ పిఠాపురం కాలేజీలో డిగ్రీ పుచ్చుకున్నాక ఆయన వైణికుడుగానే జీవితం ప్రారంభించాడు. 1940లో తిరుచ్చి రేడియో కేంద్రంలో మొదటగా వీణ కచేరీ చేశాక ఆయనకు పేరు లభించసాగింది. 

ఆయన 1942-50 మధ్యలో మద్రాసులోని జెమినీ స్టూడియోలో సాలూరు రాజేశ్వరరావుకు సంగీత దర్శకత్వంలో అసిస్టెంటుగా పనిచేశారు. ఆ కాలంలోనే చిట్టిబాబు ఆయనకు శిష్యుడయాడు. 

1951లో పి.బి.శ్రీనివాస్‌ను సినీ గాయకుడుగా పరిచయం చేసినది శాస్త్రిగారే. చంద్రలేఖ, బాలనాగమ్మ వగైరా సినిమాల తరవాత తరవాత రాజేశ్వరరావు ఆ సంస్థనుంచి తప్పుకున్నారు. 1953 ప్రాంతాల్లో శంకరశాస్త్రి జెమినీలో అనేక సినిమాలకు పనిచేశారు. టైటిల్స్‌లో సంగీతదర్శకుడుగా ఆయన పేరు ఎక్కడైనా వేశారో లేదో కూడా అనుమానమే.

అప్పటికి ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. తెలుగువారంటే గిట్టని తమిళ గ్రూపు ఒకటి తయారైంది. 

జెమినీ స్టూడియోస్‌ అధినేత ఎస్‌.ఎస్‌.వాసన్‌ తదితరులు ప్రతిరంగంలోనూ తెలుగువారిని అణగదొక్కటానికి ప్రయత్నించేవారట. వాసన్‌ మాయలో పడవద్దని శంకరశాస్త్రిగారికి మిత్రులు సలహా ఇచ్చినా ఆయన మొదట్లో పట్టించుకోలేదు. ఆయనది సంగీత ప్రపంచమే తప్ప డొంక తిరుగుడు వ్యవహారం ఉండేది కాదు. అప్పటికే అద్భుతమైన పాండిత్యం ప్రదర్శిస్తున్న శంకరశాస్త్రిగారు కచేరీ లివ్వకుండా జెమినీలో ప్రతిరోజూ సాయంత్రాలు రికార్డింగ్‌ ఏర్పాటు చేసేవారట. 

సీతారామ కల్యాణం (రావణుడు వీణ వాయించే ఘట్టం), వెంకటేశ్వర మహత్యం (సరస్వతి “వాచస్పతి” రాగం వాయించే సీను) మొదలైన కొన్ని తెలుగు సినిమాల్లో శాస్త్రిగారి వీణ వినబడుతుంది. 1959లో శాస్త్రిగారు సినిమాల్లో మానుకుని మద్రాసు ఆలిండియా రేడియోలో చేరారు. అక్కడ కూడా ఆయన ప్రతిభ కొందరికి ఇబ్బంది కలిగించడంవల్లనేమో కాని ఆయనకు 1961లో ప్రమోషనిచ్చి ఢిల్లీకి బదిలీ చేసేశారు. దానితో దక్షిణాదిలో ఉన్న ఆయన అభిమానులకు వీణ కాస్తయినా వినే కాస్త అవకాశం తగ్గిపోయింది.

ఈమని శంకరశాస్త్రి గారి వీణ శైలి అద్భుతమైనది. ఆయన తన వీణకు ఎలక్ర్టానిక్‌ పికప్‌ వాడేవారు. అందువల్ల తీగలను ఎంత నాజూకుగా మీటినా అతి సున్నితమైన సంగతులు కూడా స్పష్టంగా వినబడేవి. ఆ కారణంగా ఆయన ప్రతిరాగాన్నీ చక్కని గమకాలతో ఎంతో అందంగా వాయించేవారు. ఉస్తాద్‌ విలాయత్‌ఖాన్‌ సితార్‌ మీద గాత్రంలో పలికించినట్టుగా గమకాలను వినిపించడంలో దిట్ట. 

ఆ విధంగా విలాయత్‌ఖాన్‌ ప్రవేశపెట్టిన సితార్‌ గాయకీ శైలికి ఎంతో ప్రత్యేకతా, ప్రాముఖ్యతా ఏర్పడింది. అందుకు ఏ మాత్రమూ తీసిపోని పద్ధతిలో ఈమని శంకరశాస్త్రిగారు వీణ వాయించేవారు. శాస్త్రిగారికి విలాయత్‌ఖాన్‌ లాగే తన కచేరీలలో అప్పుడప్పుడూ పాట పాడి వినిపిస్తూ అవే సంగతులను వీణమీద పలికించే అలవాటుండేది. మంత్రపుష్పం వంటివి వాయిస్తున్నప్పుడు “ప్రజా”వంటి పదాలను ఉచ్చరిస్తూ కుడిచేత్తో అందుకు అనుగుణంగా డబుల్‌ మీటు వేసేవారు. 

ఇక కుడి చేత్తో ఆయన తీగలను మీటే పద్ధతి కూడా చాలా గొప్పగా ఉండేది. సందర్భాన్నీ, అవసరాన్నీ బట్టి ఆయన తన కుడి చేతి పొజిషన్‌నూ, తీగను మీటే స్థానాన్నీ నాలుగైదు రకాలుగా మార్చేవారు. ఆయన పలికించిన తానం అనితరసాధ్యం. మూడో తీగనూ, నాలుగో తీగనూ బొటనవేలితో మీటుతూ మంద్ర, అనుమంద్ర స్థాయిల్లో స్వరాలను అత్యద్భుతంగా వాయించేవారు. మామూలుగా ఉండే మూడు తాళం తీగలే కాక మరొక రెండు ఏర్పాటు చేసి, వాటిని రాగంలోని స్వరాలకు శ్రుతిచేసి మొత్తం మీద ఒక ఆర్కెస్ర్టావంటి ప్రభావాన్ని కలిగించేవారు. 

కేవలం ఒక్క వీణతోనే గానమూర్తి మొదలైన రాగాలను ఎంతో డ్రమటిక్‌గా, పెద్ద సింఫొనీ స్థాయిలో వాయించేవారు. ఈ టెక్నిక్‌ల మాట ఎలా ఉన్నా సంగీతకారుడుగా ఆయనది ఎంతో పరిక్వత చెందిన మేధస్సు. రాగస్వభావాన్ని గంభీరంగా, హుందాగా, ఎటువంటి వెకిలితనమూ లేకుండా వినిపించడం ఆయన ప్రత్యేకత. అలాగని ఆయన కచేరీలో నాటకీయత తక్కువయేది కాదు. 

ఎందుకంటే ఏ మాత్రమూ వేగాన్నీ, ఆర్భాటాన్నీ ప్రదర్శించకుండా స్వరకల్పనలో ఎంతో ఉద్వేగాన్నీ, ఆర్తినీ సునాయాసంగా సృష్టించేవారు. తాను పూర్తిగా రాగభావంలో లీనమై, ప్రేక్షకుల ఉనికిని కూడా గమనించకుండానే వారిని సంగీతపు అలలలో ఓలలాడించేవారు. ఆయన కచేరీకి ఎన్నిసార్లు వెళ్ళినా అద్వితీయమైన ఆయన ప్రతిభ అందరినీ ఆశ్చర్యచకితులను చేస్తూ ఉండేది. 
 

చిన్నప్పటినుంచీ కర్ణాటక, హిందూస్తానీ శైలుల ప్రభావం ఉండడంతో ఆయన సంగీతం అన్ని అందాలనూ పుణికిపుచ్చుకున్నట్టుగా కొనసాగింది. అందుకేనేమో తరవాతి కాలంలో రవిశంకర్‌, హలీమ్‌ జాఫర్‌ఖాన్‌ వంటి సితార్‌ విద్వాంసులతోనూ, గోపాల్‌కృష్ణవంటి విచిత్రవీణ కళాకారులతోనూ జుగల్‌బందీ కచేరీలు చెయ్యడం ఆయనకు సులువుగా సాధ్యమైంది. 

సూర్‌దాస్‌ భజనలకూ, ఇతర గీతాలకూ ఆయన పహాడీ మొదలైన హిందూస్తానీ రాగాల్లో మంచి స్వరరచనచేశారు. ఆయన రేడియోలో అనేక గీతాలకు లలిత సంగీతం సమకూర్చారు. అందులో “న జానే క్యా లాచారీ హై” అనే హిందీ పాటను బాలమురళీకృష్ణ గుజరీతోడీ రాగంలో పాడారు. అలాగే దేవులపల్లివారి రచన “ఒదిగిన మనసున పొదిగిన భావము” అనే పాటకు శాస్త్రిగారు మిశ్ర కాఫీ రాగంలో ట్యూన్‌ చేశారు. ఢిల్లీలో రేడియోకి చీఫ్‌ ప్రొడ్యూసర్‌గానూ, నేషనల్‌ ఆర్కెస్ర్టా కంపోజర్‌ కండక్టర్‌గానూ ఆయన ఎన్నో అద్భుతమైన సంగీత రచనలు చేసి వాద్యబృందాన్ని నిర్వహించారు. 

వాటిలో శిఖరారోహణం, భ్రమర విన్యాసం, సౌమ్య పురుష మొదలైనవి పేరు పొందాయి. శాస్త్రి తన కచేరీలలో వీణ బుర్రమీద చేత్తో దరువు వేస్తూచిన్న జాజ్‌ పద్ధతి స్వర రచనలనూ వాయించేవారు. మంద్రస్థాయిలో వీణ అచ్చు గిటార్‌లాగే వినబడేది. కదనకుతూహలం రాగంలో రఘువంశ కృతిని ద్వారంవారి పద్ధతిలో వెస్టర్న్‌ కార్డ్‌ విశేషాలను ప్రదర్శిస్తూ వాయించేవారు. వీణమీదా, వాయిస్తున్న సంగీతం మీదా ఆయనకున్న పూర్తి అధికారం స్పష్టంగా తెలుస్తూ ఉండేది. 

సంప్రదాయ సంగీతాన్ని సంపూర్ణంగా అవగతం చేసుకోవడమే కాక వీణ మీద దాన్ని ఏ మాత్రమూ తేడా రాకుండా వినిపించడంలో విజయం సాధించారు. అంతేకాక వీణ మీద ఎన్ని రకాల శబ్దాలు పలికించవచ్చునో రిసెర్చ్‌ చేసి నిరూపించిన అసామాన్య కళాకారుడాయన. ఆయనకు పాత పద్ధతిలో కొన్ని భేషజాలుండేవి. “ఘనంగా ఉంటుందని” కొన్ని కచేరీలలో లాల్గుడి జయరామన్‌, ఎం.ఎస్‌.గోపాలకృష్ణన్‌వంటి వయొలిన్‌ కళాకారులచేత పక్క వాద్యం ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. 

ఆయనకు వినికిడి తక్కువగా ఉండేది. చిన్నపాటి సర్జరీ అన్నా ఆయనకు భయమేనని పరిచయస్థులు అనేవారు. అందుకని చెవిలో హియరింగ్‌ ఎయిడ్‌ పెట్టుకోవడం, తనకు కనబడేట్టుగా స్టేజి మీద ఎవరిచేతనైనా తాళం వేయించడం వంటివి చేసేవారు. ఆయనకు ఏరోప్లేన్‌ ఎక్కడమంటే భయంగా ఉండేదట. అందుకని విదేశాల నుంచి ఎన్ని ఆహ్వానాలు వచ్చినా చాలా ఏళ్ళపాటు వెళ్ళలేదు. చివరికి 70లలో ఫ్రాన్స్‌కు వెళ్ళి కచేరీలు చేశాక అక్కడివారు తబ్బిబ్బయిపోయి “కాన్సర్ట్‌ ఆఫ్‌ ది సెంచురీ” అని పత్రికల్లో మెచ్చుకున్నారట. 

ఆ తరవాత ఆయనయూ.ఎన్‌. హ్యూమన్‌ రైట్స్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లో అద్భుతమైన కచేరీ చేశారు. ఆయన పాత 3 నిముషాల రికార్డ్‌ ఒకదాన్లో కురంజి రాగంలోని జావళీ శివ దీక్షా పరురాలనురా, ఖమాచ్‌లో మరుబారి తాళలేనురా అనే జావళీ వాయించారు. ఆ తరవాత విడుదలైన ఈ.పీ.లో తోడి రాగంలో చేసినదెల్ల మరచితివో అనే కీర్తన వాయించారు. చాలా ఏళ్ళ వరకూ ఆయన లాంగ్‌ ప్లే రికార్డు రాలేదు. అందులో గానమూర్తి రాగం అద్భుతంగా వాయించారు. తరవాత కేసెట్లలో తన కుమార్తె కల్యాణితో కలిసి కొన్ని కీర్తనలూ, ఫ్రాన్స్‌లో రిలీజయిన సీ.డీ.లో మరికొన్నీ వాయించారు. 

ఆయన తెలుగు జానపదగీతాలను వాయించే పద్ధతి చాలా బావుండేది. వాటిలో కొన్ని కేసెట్‌లో విడుదల కూడా అయాయి. ఆయన వీణ మీద పలికించలేని శబ్దం ఉండదేమో అనిపించేది. వీణ నేర్చుకునే ప్రతి విద్యార్థీ ఆయన రికార్డింగ్‌లు విని తీరాలి.  వ్యక్తిగతంగా ఆయనకు “రాజకీయాలు” తెలియవు. ఆయన శిష్యవర్గంలోనివారూ, ఆయనకు సాటిరాని ఇతర తక్కువరకం వైణికులూ కలిసి ఆయన లాంగ్‌ప్లే రికార్డులు త్వరగా రిలీజ్‌ కాకుండా చెయ్యడం మొదలైన పనులు చేశారు. 

చివరకు రికార్డ్ కవర్ల మీద అందమైన బొమ్మలు కూడా వెయ్యనివ్వకుండా అడ్డుతగులుకున్నారట. ఆయనది మంచి ప్రభుత్వోద్యోగం కనక ఆయన డబ్బుకూ, పేరు ప్రతిష్ఠలకూ పాకులాడేవారుకాదు. ఈ రచయిత ఆయనను మద్రాసు రేడియో కేంద్రంలో కలుసుకుని బొంబాయికి ఆహ్వానించడానికి ఎంత ప్రయత్నించినా ఆయన డబ్బు విషయంలో రాజీ పడలేదు. అందుకు అసలు కారణం వేరు. చాలా ఏళ్ళ క్రితం బొంబాయి ఆంధ్రమహాసభలో ఆయన కచేరీకి ఎక్కువమంది హాజరు కాలేదట. 

అంతకు ముందు రోజే షణ్ముఖానంద హాలులో జనం నిండిపోయి టికెట్లు దొరకని కొందరు నిరాశ పడ్డారట కూడా. అప్పటి నుంచీ ఆయనకు ప్రవాసాంధ్ర సంఘాలంటే నమ్మకం పోయింది. ఉద్యోగ విరమణ చేశాక కూడా ఆయన ఎమెరిటస్‌ కంపోజర్‌గా కొనసాగారు. 1987 డిసెంబర్‌ 23న గుంటూరు కచేరీ రైలు ప్రయాణంలో కన్నుమూశారు.

ఈమని శంకరశాస్త్రి గారి శిష్యుల్లో ముఖ్యుడు చిట్టిబాబు. చిట్టిబాబు గురువుగారు వాయించే శైలిని చాలావరకూ అభివృద్ధి చేశారు. 

తమిళులూ, కన్నడిగులతో పోలిస్తే ఈ శైలిలో కుడి చేతి మీటు చాలా వేగంగానూ, స్పష్టంగానూ వినబడుతుంది. “పులుముడు” సంగీతం ఉండదు. చిట్టిబాబు తన పెళ్ళి కచేరీకి మద్రాసులో గురువుగారినే ఆహ్వానించారు. శాస్త్రిగారి మరొక శిష్యుడు ఆయన మేనల్లుడైన కామశాస్త్రి. మరొక మేనల్లుడు రామశాస్త్రి ఎం.ఎస్‌.శ్రీరాం అనే పేరుతో సినిమాలకు సంగీతం అందించాడు.

శంకరశాస్త్రి చెల్లెలు సరస్వతి రేడియోలో మంచి వీణ ఆర్టిస్టు. ఆయన కుమారుడొకడు మృదంగం నేర్చుకున్నారు. ఇద్దరు కుమార్తెలు వీణ చక్కగా నేర్చుకున్నారు. చివరి అమ్మాయి దేవి గజల్‌ సంగీతం పాడుతుంది. శాస్త్రీయ సంగీతానికే ఆదరణ లేని ఈ రోజుల్లో శంకరశాస్త్రి శైలికి ఎక్కువమంది వారసులు లేరని వాపోవడం అర్థం లేనిదిగా అనిపించవచ్చు. మనకు దక్కిన ఆయన రికార్డింగ్‌లనైనా విని, ఆనందిస్తే చాలు. మనలో సంగీతం నేర్చుకుంటున్నవారు ఆయన నెలకొల్పిన ఉన్నత సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించలేకపోతే అది సామూహిక వైఫల్యమే అవుతుంది.

పొట్టకూటి కోసం ఎన్నో పనులు చేసాడు. తిరుపతిలో హోటల్‌లో సర్వరుగా పని చేసాడు. రైల్వేస్టేషన్‌లో కూలీగా మారాడు. చివరకు పని కోసం మద్రాసు వెళ్లి ఆంధ్ర పత్రికలో ఉద్యోగం సంపాదించాడు. అక్కడ పని చేస్తుండగా ఒక ప్రముఖునిపై వ్యాసం రాయవలసి వచ్చినప్పుడు, తాను వ్యక్తులపై వ్యాసాలు రాయనని భీష్మించుకుని ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసాడు. అటు పిమ్మట విద్యాశాఖలో పాఠశాల పర్యవేక్షకుడిగా చేరారు. నందనూరులో ఉండగా పాఠశాల సంచాలకుడు అతడిని బంట్రోతుగా పొరబడటంతో కోపగించిన ఆయన ఆ ఉద్యోగానికీ రాజీనామా చేసాడు. 

వేదామ్మాళ్‌ని ప్రేమించి పెళ్లి చేసుకున్నాడు. ఆమె మనోవ్యాధిగ్రస్తురాలైన కారణంగా వేదన చెంది, జీవిత చరమాంకంలో తాగుడుకు బానిసయ్యాడు. శంకరంబాడి సుందరాచారి గొప్పకవి. ఆయన పద్యాలు ఎక్కువ భాగం తేటగీతి ఛందస్సులోనే ఉంటాయి. ఎందుకంటే తేటగీతి అంటే ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం. మా తెలుగుతల్లికి మల్లెపూదండ కూడా తేటగీతిలోనే వ్రాసారు. రాష్ట్ర చారిత్రక, సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని నాలుగు పద్యాలలో రమ్యంగా రచించాడు. ప్రఖ్యాత గాయకురాలు టంగుటూరి సూర్యకుమారి గ్రామఫోన్ రికార్డు కోసం ఆ పాటను మధురంగా పాడిన తరువాతనే ఆ గీతానికి గుర్తింపు లభించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ఆ గీతాన్ని రాష్ట్ర గీతంగా గుర్తించి గౌరవించింది.

మహాత్మాగాంధీ మరణానికి కలత చెంది బలిదానం అనే కావ్యాన్ని వ్రాసాడు. సుందర రామాయణం పేరుతో రామాయణం రచించాడు. అలాగే సుందర భారతం రచించాడు. తిరుమల వెంకటేశ్వరుని పేరుతో శ్రీనివాస శతకం వ్రాసాడు. రవీంద్రుని గీతాంజలిని తెలుగులోకి అనువదించాడు. అలాగే అనేక భావ గీతాలు, స్థల పురాణాలు, జానపద గీతాలు, ఖండకావ్యాలు, గ్రంథాలు రచించాడు. 

జీవితం చరమాంకంలో ఒక రకమైన నిర్లిప్త జీవితాన్ని గడిపాడు. త్రాగుడుకు అలవాటు పడి చివరకు తిరుపతిలో తాను నివాసం ఉంటున్న ఇంట్లోనే 1977 ఏప్రిల్ 8వ తేదీన మరణించాడు. 2004లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, తిరుపతి-తిరుచానూరు రోడ్డులోని అన్నపూర్ణేశ్వరి సర్కిల్‌లో సుందరాచారి జ్ఞాపకార్థం, ఆయన కాంస్య విగ్రహాన్ని నెలకొల్పింది. అలా శంకరంబాడి శకం ముగిసినప్పటికీ ఆయన చేసిన రచనలు మనకు ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోతాయి. 

ఆమెలో మంచితనాన్ని గుర్తించి, లోపములు మరిచిపోవాలి. ఆమె ఆదిశక్తి వంశములో పుట్టింది కనుక ఆమె వేశ్య అయినా, పాపి అయినా గౌరవించదగ్గదని తంత్రాలు చెపుతాయి. ఇందులో ఎంత నిజం వున్నది తెలియదు కానీ వేశ్యలు పూర్వకాలం నుంచి వున్నట్లు చరిత్ర చెపుతోంది. వారిని సమర్థిస్తూ అనేక గ్రంథాలు కూడా వ్రాయబడి వున్నాయి. 

శాతవాహనుల కాలములో అనేకమంది వేశ్యలుండేవారు. వారిని వేశ్యలనీ, వారాంగలని చెప్పేవారు. గాథాసప్తశతిని బట్టి ఆ కాలములో వేశ్యలకు రసికజన సమాజంలో సంపూర్ణముగా ప్రవేశమున్నట్లు తెలుస్తోంది. వాత్స్యాయన కామసూత్రములలో వారికి అపారమైన మర్యాదలీయబడ్డాయి. రాజులు సైతం వారికి అపరితమైన ధనము ఇచ్చి వారిని పోషించేవారు. వీరికి రాజసభలోనూ ప్రవేశం వుండేదంటే వారికి ఎంతటి ప్రాముఖ్యతను కట్టబెట్టేవారో అర్థమవుతుంది.

ఈ అంతర్జాతీయ లఘు చలన చిత్రోత్సవం ఫిబ్రవరి 1 నుంచి 3వ తేదీ వరకు హైదరాబాద్ లోని ప్రసాద్ లాబ్స్‌లోను, ఫిబ్రవరి 4వ తేదిన అవార్డుల ప్రదానోత్సవం శంషాబాద్‌లోని శ్రీశ్రీశ్రీ త్రిదండి రామానుజ చిన జీయర్ ఆశ్రమంలోను జరుగుతాయని తెలిపారు.

లఘు చిత్రాలు కేవలం శ్రీ రామానుజాచార్య వారి జీవిత వృత్తాంతం మీద, ఆయన ఆదర్శాలు, సమాజంలో తీసుకువచ్చిన సంస్కరణలు తదితర విషయాల మీద ఉండాలని, లఘు చిత్ర నిడివి కేవలం 8 నిమిషముల లోపు మాత్రమే ఉండాలని, లఘు చిత్రాలు ఏ భాషలోనైనా నిర్మాణం చేయవచ్చునని కాని ఇంగ్లీష్ సబ్ టైటిల్స్ విధిగా ఉండాలని వారు కోరారు.

ఈ పోటీలలో పాల్గొనదలచినవారు ఈ క్రింద తెలిపిన చిరునామాకు 1 డిసెంబర్ 2017 లోపు తమ ఎంట్రీలను పంపించాలని, అలాగే స్క్రీనింగ్ కొరకు జ్యూరీచే ఎంపిక చేయబడిన లఘు చిత్రాల వివరాలను 10 జనవరి 2018న తెలియపరుస్తామని తెలిపారు.

GHHF & Savetemples.org

H.No. 6-3-596/47/2,

Sapthagiri Building,

Sri Venkata Ramana Colony,

Khairatabad, Hyderabad-500 004. India

Ph: +91 99126 26256

ఈ పోటీలో గెలుపొందిన ఉత్తమ లఘు చిత్రానికి పది లక్షల రూపాయలు నగదు బహుమతితో పాటు శ్రీ రామానుజ సహస్రాబ్ది పురస్కారం, ఉత్తమ ద్వితీయ చిత్రానికి ఎనిమిది లక్షల రూపాయలు నగదు బహుమతి, తృతీయ చిత్రానికి గాను ఆరులక్షల రూపాయలు నగదు బహుమతిని అందజేస్తామని, వీటితో పాటుగా మూడు ప్రోత్సాహక బహుమతులు ఒక్కింటికి లక్ష రూపాయలు చొప్పున ఉంటాయని, వీటితోపాటుగా ప్రశంసా పత్రాలు, జ్ఞాపికలు బహుకరించబడతాయని తెలిపారు. అలాగే పంపిన ప్రతి ఎంట్రీకి ప్రశంసా పత్రాలు అందజేయబడతాయని తెలిపారు. 

1. మీరు తీసిన డాక్యుమెంట్రీలు విధిగా (1920 x 1080) MP4 HD ఫార్మాట్లో ఉండాలి. 

2. రెండు DVD లను పంపాలి 

3. DVDలతో పాటుగా చలనచిత్రాలు ప్రదర్శించుటకు అనుమతి పత్రం జతపరచి పంపాలని కోరారు.  

మరిన్ని వివరాల కొరకు మరియు ఆన్‌లైన్ ఎంట్రీ కొరకు మా వెబ్ సైట్ savetemples.org చూడగలరని తెలిపారు.

ఈయన వ్రాసిన చిన్న కథలు సాధారణంగా చాలా పొడవుగా ఉండి, పాత్ర చిత్రణలోనూ, కథ నెరేషన్‌లో విన్నూతమైన శైలి కలిగి ఉంటాయి. బుచ్చిబాబు ఆలోచనా స్రవంతిపై సోమర్‌సెట్ మామ్, ఓ హెన్రీ తదితర ఆంగ్ల రచయితల ప్రభావం మెండుగా కనిపిస్తుంది. కొన్ని నవలలే వ్రాసినా మంచి నవలా రచయితగా కూడా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. 

బుచ్చిబాబు మొత్తం మీద సుమారు 82 కథలు, నవల, వచన కావ్యం, 40 వ్యాసాలు, 40 నాటిక-నాటకాలు, పరామర్శ గ్రంథం, స్వీయ చరిత్రకు చెందిన మొదటి భాగం, కొన్ని పీఠికలు, పరిచయాలు తన లేఖిని నుండి వెలువడ్డాయి. ఈయన రచనలలో అత్యంత పేరు పొందినవి. చివరకు మిగిలేది (నవల), అజ్ఞానం (వచన కావ్యం), ఆశావాది, ఆద్యంతాలు మధ్య రాధ, నా అంతరంగ కథనం,  షేక్ స్ఫియర్ సాహిత్య పరామర్శ, మేడమెట్లు (కథా సంపుటి)

జీవిత నేపథ్యం

ఏలూరులో శివరాజుసూర్య ప్రకాశరావు, వెంకాయమ్మ దంపతులకు జూన్ 14, 1916న జన్మించాడు శివరాజు వెంకట సుబ్బారావు.  ప్రసిద్ధ నవలాకారుడు, నాటకకర్త మరియు కథకుడు అయిన ఈయన తెలుగు రచనలలో 'బుచ్చిబాబు' అన్న కలంపేరుతోనూ, ఆంగ్ల రచనలలో 'సంతోష్ కుమార్' అన్న పేరుతోనూ రచనలు చేశారు. 

అక్షరాభ్యాసం కంకిపాడులో జరిగింది. పాలకొల్లులో ఎస్.ఎస్.ఎల్.సి.లో ఉత్తీర్ణులై, ఇంటర్మీడియట్ మరియు బి.ఏ. పట్టాలు గుంటూరు ఆంధ్ర క్రైస్తవ కళాశాలలో చదివారు. 1937 చివరలో డిసెంబరు, మార్గశిర మానంలో తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో ఇవ్వనపాడు గ్రామానికి చెందిన ద్రోణంరాజు సూర్యవకాశరావు రెండవ కుమార్తె సుబ్బలక్ష్మితో ఆయన వివాహం జరిగింది. 

తర్వాత మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో బి.ఏ. ఆనర్సులో ఉత్తీర్ణులై, నాగపూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి 1941లో ఎం.ఏ. పట్టా పొందారు. ఈయన కొన్నాళ్ళు అనంతపురం మరియు విశాఖపట్నంలలో ఆంగ్ల ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశాడు. 1945 నుండి 1967లో మరణించేవరకు ఆలిండియా రేడియోలో పనిచేశాడు. 

మధ్యతరగతి మందహాసం బుచ్చిబాబు కథలు: 

కుటుంబంలోనూ సమాజంలోనూ పురుషుడికి ఉండే ఆర్థిక ఒత్తిళ్ళవల్ల లంచాలకు లొంగిపోయి ఆస్తులు సంపాదించిన కుటుంబాలూ, ప్రభుభక్తివల్ల పేరు తప్ప నాలుగురాళ్ళు వెనకేసుకోలేని కుటుంబాలు వాటి మధ్య ఉండే అంతరాలు, మనుషుల మధ్య అంతరాలుగా ఎలా మారతాయో బుచ్చిబాబు కొన్ని కథల్లో ప్రస్తావించారు. మిగతా విషయాల్లో మనుషులంతా ఒకటే కానీ కొందరికి మాత్రమే ఉండే కార్లూ మేడలవల్ల మనుషులు వేరవుతారనీ ఆ వేరురేఖని పసిగట్టడానికే, కుటుంబాల స్థితిగతుల్ని అంచనా వేయడానికే పదే పదే నీకిప్పుడేమిస్తున్నారని ఆర్థిక ప్రస్తావనలు తెస్తున్నారని ప్రధానపాత్ర గ్రహిస్తాడు. 

 స్త్రీలు చదువుకుని ఉద్యోగాలలోకి రావడం, సామాజిక రంగాల్లో వారి భాగస్వామ్యం పెరగడం, స్ర్తిలపై హింసకి పరిష్కారంగా విడాకుల చట్టాలు రావడం వల్ల కుటుంబ పునాదులు కదిలినట్లు భావించేవారు ఇప్పటికీ ఉన్నారు. అలాంటిది తొలి రోజులనాటి సంచలనాలు ఏ స్థాయిలో ఉంటాయో బుచ్చిబాబు కథల్లో చూడొచ్చు.

భార్యాభర్తలు ఏ ఆలోచనలు సాగించేదీ ఒకరికొకరికి తెలిసినప్పటికీ తెలియనట్లుగా నటిస్తామనీ, తమ అన్యోన్యానికి కారణం ఇదేనేమోనని, వివాహం నెగ్గాలంటే ఇటువంటి నటన కాస్త అవసరమేమోనన్న అవగాహన కల భార్య పాత్రని సృష్టించాడు ‘వెనక చూపు- ముందు నడక’ కథలో. భార్యాభర్తలు విడిపోవాల్సి వచ్చినపుడు కుటుంబంలో భాగమైన పిల్లలేమవుతారు వంటి ప్రశ్నలు ఒక పెద్దమనిషి అడిగినపుడు ‘ఎవరు పోషించగలిగితే వారితో ఉంటారు. పోషించే శక్తి ఇద్దరికీ లేకపోతే ప్రభుత్వం భరించాలి’ అన్న అవగాహన ఉన్న స్ర్తి పాత్రల రూపకల్పన చేసాడు బుచ్చిబాబు.

బుచ్చిబాబు ఈ పేరు వినగానే ..మనకు చివరకు మిగిలేది నవల చప్పున గుర్తొస్తుంది. మనోవైజ్ఞానిక నవలగా అది తెలుగునాట ఎంతో పేరుగడించింది. మనిషి అంతరంగ ప్రపంచాన్ని అన్వేషించి, అచేతన స్థితిలోని మానసిక భావనలను అద్భుతమైన కథలుగా అల్లిన గొప్ప రచయిత బుచ్చిబాబు. తెలుగు నవలాచరిత్రలో ప్రముఖ సాహితీవేత్తలు శాశ్వతస్థానంగలదిగా గుర్తించిన నవల బుచ్చిబాబు  చివరకు మిగిలేది.

ఒక మనిషి ప్రేమ పొందలేకపోవడానికి కారణం సమాజం, సమాజంలో నిరోధకశక్తులు అంటారు ఈ నవలలో బుచ్చిబాబు. ఈ రెంటికీ అనుబంధంగా ప్రేమ అలౌకికం, మహోన్నతం అన్న ధ్వని కూడా వుంది. కథంతా దయానిధి అనబడే ఒక తాత్త్వికుని కోణంలోనే నడుస్తుంది. ఇది అతని భావనాలోకపు రికార్డు. తనజీవితంలో తారసపడిన ప్రతివ్యక్తినీ మానసికవిశ్లేషణ చేసుకుంటూ పోతాడు ఆద్యంతం. అతని జీవితంలో ప్రాముఖ్యత వహించిన వ్యక్తులు – అతని తల్లీ, కోమలీ, అమృతం, సుశీలా, తరవాత కొంతవరకూ ఇందిరా, నాగమణీ, కాత్యాయినీ.

‘‘ప్రేమించడానికే సమయం చాలడం లేదు, ఇక ద్వేషించడానికి తావెక్కడ?’’ అంటుంది సూఫీ కవయిత్రి రూబియా. ఆస్కార్‌వైల్డ్‌ కూడా ఈమాటే అంటాడు. కాని, ఆధునిక యుగంలో మనుష్యుల మధ్య ఆ ప్రేమ కరువైంది. ప్రేమించలేకపోవడం పెనుజాడ్యంగా మారింది. ప్రేమను పొంద లేకపోవడం నిత్యకృత్యమైంది. ఈ ప్రేమరాహిత్యాన్ని ‘చివరికి మిగిలేది’లో సూక్షస్థాయిలో పరిశోధిస్తాడు బుచ్చిబాబు. రాగద్వేషాలు లేని, ఏ సంకోచం లేని, సంకుచితంకాని ప్రేమ ఎందుకు సాధ్యపడటం లేదనే ప్రశ్న దయానిధిని వెంటాడుతుంది. ప్రేమరాహిత్యం ఇతరుల్లో కాదు, తనలో కూడా ఉన్నదని తెలుసుకొనే లోపల నవల పూర్తవుతుంది

ప్రేమరాహిత్యం యావత్ సమాజాన్ని ‘‘లేమి’’కి గురిచేస్తూన్న వర్తమాన సన్నివేశంలో 'చివరకు మిగిలేది' నవల ప్రాధాన్యం సంతరించుకుని పఠనీయమవుతున్నది. కాని విషాదమేమిటంటే బుచ్చిబాబు రచనలను తెలుగు పాఠకలోకం విస్మరించింది. తమ అంతశ్శోధనకు ఉపకరించే సాహిత్యానికి మధ్యతరగతి దూరంగా వుండిపోయింది. కనీసం జయంతి సందర్భంగానైనా తెలుగు సాహితీలోకం ఆత్మావలోకనం చేసుకొని బుచ్చిబాబు రచనల పఠనానికి చిత్తశుద్ధితో పూనుకొంటే మంచిది.

తెలుగు రచయితలు, కవులందరూ జాతీయవాదులు, మార్క్సిస్టులు లేదా ఏదో ఒక సంఘసంస్కరణ ఉద్యమానికి చెందిన వారైన కాలంలో అతికొద్ది మంది ఆధునిక అభ్యుదయ రచయితల్లో బుచ్చిబాబు ఒకరు.

జీవితంలో ఎదుర్కొన్న యథార్థాన్ని సాహిత్యంలో ఎదుర్కొంటే హర్షించడు పాఠకుడు. అతనికి కావల్సింది కళానుగుణమైన సత్యం. నగ్నసత్యం కాదు.

- బుచ్చిబాబు

(నేడు తొలి తరం కథా రచయిత బుచ్చిబాబు జయంతి సందర్భంగా)

ఏడేళ్ల క్రితం అత్యాచారానికి గురైన ఓ మహిళ అసలు మగాళ్లంటేనే అసహ్యించుకుంటుంది. తనపై మగాడి నీడే పడకూడదన్న స్థాయికి వెళ్లిపోతుంది. మహిళలు నిర్వహించే కంపెనీలోనే ఉద్యోగం చేస్తూ కాలం గడుపుతుంది. అలాంటి ఆమెకు ఓ రోజు ఓ యువకుడు పరిచయమవుతాడు. పురుషుడంటేనే ఛీకొట్టే ఆమె మనసు లయ తప్పుతుంది. అతడు కూడా ఆమె వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు. ఓ రోజు అతడు ఆమెను సమీపిస్తుండగా ఆమె గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుంది. అతడు అల్లంత దూరంలో వుండగానే పక్క వీధిలోకి వెళ్లిపోయి కనిపించుకుండా దాక్కుంటుంది. 

అతడు... ఆ వీధిలో అంతా కలియతిరిగి వెళ్లిపోతాడు. మరుసటి రోజు సదరు యువకుడు ఆమె రోజువారీ నిలబడే ప్రాంతానికి దగ్గర్లోనే దాక్కుని వుంటాడు. ఆమె అక్కడికి వచ్చి నిలబడి వుండగానే చటుక్కున ఆమె ముందుకు వచ్చేస్తాడు. ఆమె అతడివైపు కోపంగా చూస్తుండగానే... ఏంటండీ ఎవరినీ పట్టించుకోని మీరు నన్ను మాత్రమే ఎందుకు చూస్తున్నారంటూ ఎదురు ప్రశ్న వేశాడు. దాంతో షాక్ తిన్న ఆమె అలాంటిదేమీ లేదని బుకాయిస్తుంది. కానీ అతడు మాత్రం ఆమెను ప్రశ్నలు మీద ప్రశ్నలు వేస్తూనే వున్నాడు. 

అప్పటివరకూ ఏ మగాడికి ఇంత ఓపిగ్గా సమాధానాలు చెప్పింది లేదు. కానీ ఇతడికి ఎందుకు తను సమాధానాలిస్తుంది.... అలా ఆమె ఆలోచనలు సాగాయి. బహుశా.. ప్రేమంటే ఇదేనేమో...? అలా సాగుతుండగానే ఆమెకు అతడు ఓ మంచి స్నేహితుడయిపోయాడు. తన మనసులో మగాళ్ల పట్ల వున్న ద్వేషం ఈ ఒక్క మగాడి ప్రవర్తనతో మాయమైంది. మెల్లగా స్నేహం నుంచి ప్రేమ... కొన్ని రోజులకు పెళ్లి వరకూ వెళ్లింది. 

అపుడామె తన జీవితంలో జరిగిన దారుణమైన చేదు నిజాన్ని అతడి ముందు వుంచింది. వాటి గురించి తర్వాత మాట్లాడుదాం... ఇప్పుడు పెళ్లి చేసుకుందాం... అంటూ నెల తిరక్కుండానే పెళ్లాడేశాడు. ఆ రోజు అతని హృదయంపై ఆమె... మళ్లీ జీవితంలో జరిగిన చేదు వార్తను చెప్పబోతోంది... అప్పుడతడు.. ''నీ బాధను నీకోసం ఇలా తీర్చనియ్... అంటూ ఆమెను మరో లోకం అంచుల శిఖరాలకు తీసుకెళ్లాడు. ఆమె మనసులో ఇప్పుడు అంతా మధురమే... ఆమె అతడి హృదయంపై తలవాల్చింది. కొత్త జీవితంలోకి వెళ్లిపోయింది.

రచయితలు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర, సంస్కృతికి సంబంధించిన చరిత్రలో జరిగిన గొప్ప ప్రేమ కథలు గానీ, యుద్ధ గాధను గానీ, మానవ నాగరికతను మలుపు తిప్పిన ఆలోచనపైగానీ, హాస్య భరితమైన ఇతివృత్తాంతాలనుగానీ, పౌరాణిక, సాంఘిక, చారిత్రక అంశాలపై రచయితలు దృష్టి సారించి, రచనలు చేయాలన్నారు. ఏప్రిల్ 30 లోపు భాషా సంస్కృతిక శాఖకు స్క్రిప్టులను పంపించాలని తెలిపారు. గుణ నిర్ణయానికి కమిటీ ఏర్పాటు చేయడం జరిగిందని భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులు వివరించారు.

ఒక్కో నాటకంలో 6 నుంచి 10 వరకు పాత్రలు ఉండాలని... నాయక, నాయికి, ప్రతినాయక ప్రవేశ దరువు తప్పనిసరి అని ఆయన పేర్కొన్నారు. అవకాశమున్నచో నయికకు ‘లేఖ’ రచనా సన్నివేశం ఉండవచ్చని... సంక్షిప్తమైన వచనములు,చందోబద్ధమైన కందార్థము, సీసార్థముతోపాటు... ఇతర వృత్తములను వాడవచ్చని తెలిపారు. కాల పరిమితి 75 - 90 నిమిషాల మధ్య ఉండాలని... స్వీయ రచనగా  ధృవపత్రాన్ని సమర్పించాలని స్పష్టం చేశారు. న్యాయనిర్ణేతలదే తుది నిర్ణయమని... రచనలు శిష్ట వ్యవహారికంలో ఉండాలని, అవసరమైన చోట మండలికాల్ని వాడవచ్చని చెప్పారు.

పోటీలకు పంపించే రచనలు ఇప్పటి వరకు ప్రదర్శించనివై ఉండాలని... ఉత్తమ కూచిపూడి నృత్య నాటకానికిగాను ప్రధమ, ద్వితీయ, తృతీయ బహుమతులను అందజేస్తామన్నారు. బహుమతి పొందిన వాటిలో అర్హమైన వాటిని భాషా సంస్కృతి శాఖ ముద్రిస్తుందని... అటువంటి వాటికి తగిన పారితోషం ఇవ్వబడునని విజయ్ భాస్కర్ ప్రకటించారు. ఈ రచనలను ఎవరైనా ప్రదర్శించుకోనే అవకాశాన్ని భాషా సంస్కృతిక శాఖ కల్పిస్తుందని... పోటీకి పంపిన రచనలు తిరిగి పంపబడవని చెప్పారు.

ఎవరూ ఫోన్... అంటూ వంటింట్లో నుంచి వచ్చింది సృజన. మా క్లాస్‌మేట్ మోహన్ రావుకు మార్చి 30 తారీఖున 80 సంవత్సరాలు నిండుతాయి. పిల్లలు వేడుకలు చేస్తున్నారట. మనల్ని రమ్మన్నాడు... అంటే ఇంకేం వెళ్లొద్దాం టికెట్లు రిజర్వ్ చేయండి అంది సృజన. మళ్లీ ఆలస్యం చేస్తే టికెట్లు దొరకవేమో అనే భయంతో రానుపోనూ టికెట్లు బెంగళూరుకు చేశాను. మనసు గతంలోకి వెళ్లింది.

దాదాపు 55 సంవత్సరాల క్రితం మోహన్ రావు నేను ఎంఏలో సహాధ్యాయులం. మాకు హాస్టల్‌లో సీటు దొరకలేదు అద్దెకు ఒక గది తీసుకుని వుండేవాళ్లం. ఇద్దరం వేర్వేరు ప్రాంతాలవాళ్లం. మా కులాలు కూడా ఒకటి కాదు. అయినా మేమిద్దరం ఎంతో స్నేహంగా ఉండేవాళ్లం. అతను నాకంటే నాలుగేళ్లు పెద్దవాడు. అతడు బీఏ అవగానే నాలుగు సంవత్సరాలు ఉద్యోగం చేసి పెద్ద చదువులు చదివి లెక్చరర్‌గా ఉద్యోగం చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఎంఏలో చేరాడు. అందువల్ల అతని అభిప్రాయాలు పరిణతి చెంది వుండేవి. 

నేను విశ్వవిద్యాలయంలో అల్లరి చేస్తూ ఉండేవాడిని. తప్పు.. అలా అల్లరి చేయకూడదు. ముఖ్యంగా ముందు మనం గురువులను గౌరవించాలి. వాళ్లు చెప్పినట్లు నడచుకోవాలి. అపుడే వాళ్లకు మనమీద అభిమానం కలుగుతుంది అనేవాడు మోహన్ రావు. మోహన్ రావు బాగా కష్టపడి చదివేవాడు. నువ్వు చదువుకోరా తమ్ముడు శంకర్రావ్ అంటూ నన్ను చదివించేవాడు. అతను ఎపుడూ మా క్లాసులో ప్రధమ స్థానంలో ఉండేవాడు. నేను ద్వితీయ స్థానంలో ఉండేవాడిని. 

నేను సిగరెట్లు తాగేవాడిని. తప్పు, అది చాలా చెడ్డ అలవాటు. నువ్వు మానేయవయ్యా అప్పుడే నీ ఆరోగ్యం బాగుపడుతుంది అని గొడవ చేసేవాడు. ఎంఏ చదివేటపుడు సిగరెట్లు మానలేకపోయాను. తర్వాతి కాలంలో ఆయన మాట గుర్తుంచుకుని సిగరెట్లు కాల్చకూడదనే పట్టుదలతో మానివేశాను. అతను ఎపుడూ దండీలు, బస్కీలు వంటి వ్యాయామం చేస్తూ నన్ను కూడా చేయమనేవాడు. నేను కూడా అతినితో చేరి వ్యాయామం చేసేవాడిని. అతను బ్రాహ్మణుడు. శాకాహారి, పళ్లు బాగా తీసుకుంటుండేవాడు. ఒక్కొక్కరోజు ఒక్కొక్క రకం పళ్లు తెచ్చుకుని తను తింటూ నన్నూ తినమని నాకూ అలవాటు చేశాడు. పళ్లు తింటే ఆరోగ్యం చాలా బావుంటుందనేవాడు. ఇవాళ సైంటిస్టులందరూ అదేమాట కదా చెపుతున్నారు. మొత్తమ్మీద అతనివల్ల నాకు అలవాట్లు మారినాయి. ఈరోజుకి మాత్రం ఆరోగ్యంగా ఉన్నానంటే అతను నాకు నేర్పించిన మంచి అలవాట్లే కారణం. 

ఎంఏలో 20 మంది విద్యార్థుల్లో అతను ప్రథమ స్థానంలోనూ, నేను ద్వితీయ స్థానంలోనూ ఉత్తీర్ణులయ్యాము. ఖాళీ సమయాల్లో జంట కవిత్వం వ్రాసేవాళ్లం. ఆ పద్యాలు ఇప్పటికీ నా దగ్గర భద్రంగా ఉన్నాయి. సభల్లో మా జంట కవిత్వం అపుడపుడు వినిపించేవాళ్లం. ఆ రోజుల్లో ఎంఏ పాసవగానే లెక్చరర్ ఉద్యోగాలు వెంటనే దొరికేవి. కాని నేను, మోహన్ రావు పిహెచ్‌డి చేయాలనే పట్టుదలతో పిహెచ్ డిలో చేరాం. 1960 ప్రాంతంలో పీహెచ్ డి చేయటమంటే చాలా గొప్ప. ఉద్యోగాలు తేలికగా దొరికేవి. డాక్టరేట్ పట్టా సంపాదించాలనే పట్టుదలతో పిహెచ్‌డి లో  చేరాం. 

మోహన్ రావుకు ఎంఏ చదవడానికి ముందే పెళ్లయింది. పిల్లలు కూడా ఉన్నారు. నాకు ఎంఏ అవగానే పెళ్లయింది. పిహెచ్ డి లో చేరగానే  దగ్గర దగ్గరగా ఇళ్లు తీసుకుని కాపురాలు పెట్టాం. వాళ్లింటికి మేము మా ఇంటికి వాళ్లు వస్తూపోతూ ఉండేవాళ్లం. తను పిహెచ్ డిలో కేంద్రప్రభుత్వం వారి లోను స్కాలర్ షిప్ తీసుకుని తర్వాత నాకూ ఆ లోను స్కాలర్ షిప్ కు అప్లై చేయించి ఇప్పించాడు. యుజిసి పరీక్ష పాసైతే జీఆర్ఎఫ్ స్కాలర్ షిప్ ఆయనకు వచ్చింది. ఆ తర్వాత సంవత్సరానికి నాకు వచ్చింది. మా స్నేహం దినదినప్రవర్ధమానమైంది. ఇద్దరివీ పిహెచ్ డీలు పూర్తయినాక ఉద్యోగాలకు నేను హైదరాబాద్, మోహన్ రావు బెంగళూరు వెళ్లి అక్కడే స్థిరపడిపోయాం. వీలైనపుడల్లా మేము కలుస్తూనే ఉండేవాళ్లం. మా స్నేహం నాటి నుంచి నేటి వరకూ చక్కగా కొనసాగుతూనే ఉంది. మేమిద్దరం రిటైరై చాలా కాలమైంది. ఇంకా ఈమాత్రం ఆరోగ్యంగా వున్నామంటే మేము పాటించే అలవాట్లే అని చెప్పవచ్చు.

గతంలో నుంచి వర్తమానంలోకి వచ్చాను. అతని పిల్లలు పెద్దవాళ్లయి మంచి ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడ్డారు. అందరికీ పెళ్లిళ్లయి పిల్లు ఉన్నారు. మాకూ ఇద్దరు మగపిల్లలు. వాళ్లు బాగా చదువుకుని మంచి ఉద్యోగాల్లో ఉన్నారు. వాళ్లకూ పిల్లలు కలిగారు. అందరం హాయిగా ఉన్నాం. 

అనుకున్నరోజు రానే వచ్చింది. నేను సృజన బెంగళూరు వెళ్లాం. మోహన్ రావు చిన్నకొడుకు శ్రీనాథ్ రైల్వేస్టేషనుకు వచ్చి మమ్మల్ని తన ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు. ఇంటికి వెళ్లగానే రావయ్యా శంకర్, ఎన్నాళ్లయిందయ్యా నిన్ను చూసి అంటూ వచ్చి మోహన్ రావు ప్రేమగా కౌగలించుకున్నాడు. నాకు ఆనందంతో కళ్లలో నీరు ఉబికి వచ్చింది. మా ఇద్దరినీ ఆ స్థితిలో చూసి ఇంట్లో ఉన్న జనమంతా తెగ సంతోషపడిపోయారు. ఇక ఆ తర్వాత చెప్పేదేముంది. అందరం కబుర్లలో పడిపోయాం. 

మోహనరావు పిల్లలు వాళ్ల పిల్లలతో సహా వచ్చారు. ఆ ఇంట్లో ఆనందం వెల్లివిరిసింది. మోహన్ రావు పిల్లలు నన్ను బాబాయి బాబాయి అంటూ ఎంతో ప్రేమగా వాళ్లు చిన్నప్పుడు నాతో గడిపిన సమయం సందర్భాలు గురించి ముచ్చటిస్తూ వుంటే నాకెంతో సంతోషంగా ఉంది. దీపావళి పండగకి కాల్చిన టపాసులు అవీ గుర్తుచేసుకున్నారు. గంగమ్మ జాతరలో వేషాల గురించి మననం చేసుకున్నారు. వాళ్లింట్లో అందరూ అంత ప్రేమగా మాట్లాడుతూ వుంటే అది ప్రేమ నివాసమా అన్నట్లుంది. నిజంగా అది ప్రేమ మందిరం.

మరు రోజు ఉదయం ఐదు గంటలకు పురోహితులు వచ్చారు. మోహన రావు దంపతులతో హోమాలు చేయించారు. ఆ తర్వాత మోహన్ రావు దంపతులిద్దరూ కుర్చీలో కూర్చుంటే చిన్నవాళ్లందరూ వాళ్లకు పాదాభివందనాలు చేస్తూ కానుకలు సమర్పించారు. మోహనరావు దంపతులు వారిని ఆశీర్వదించారు. నేను సృజన మోహనరావు దంపతులకు మేము తెచ్చిన కానుకలిచ్చి వాళ్ల ఆశీర్వదాలందుకున్నాము. వాళ్ల కళ్లల్లో మా కళ్లల్లో ఆనంద బాష్పాలు. అది అపురూపమైన సంఘటన. ఆ తర్వాత భోజనాలయినాయి. 

భోజనాలయ్యాక విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న నా దగ్గరకు మోహన్ రావు వచ్చారు. శంకర్రావు సాయంకాలం నేను పండితులైన కొంతమంది స్నేహితులను సన్మానం చేయాలనుకుంటున్నాను. నీకే మొదటి సన్మానం. సాయంకాలం ఆరు గంటలకు సన్మాన కార్యక్రమం మొదలవుతుంది. ఏమిటీ ఇంతవరకు ఈ విషయం నాతో చెప్పలేదు అన్నా. నిన్ను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తాలనే మేమెవ్వరం నీకు చెప్పలేదు అన్నాడు. బావున్నాయి మీ ఏర్పాట్లు అని మెచ్చుకున్నా.

సాయంత్రం ఆరు గంటలకు సన్మాన కార్యక్రమం మొదలైంది. మోహన్ రావు మా ఇరువురి స్నేహం గురుంచి మా అనుబంధం గురించి పది నిమిషాలు మాట్లాడాడు. శాలువా కప్పి సన్మానించాడు. అందమైన పూసలతో తయారుచేసిన దండను నా మెడలో వేసి నీ ప్రియ నేస్తం అంటూ నన్ను కౌగలించుకున్నాడు. ఆ తర్వాత అందమైన జ్ఞాపికను బహూకరించాడు. ఇపుడొక చిన్న ప్రకటన అన్నాడు మోహన్ రావు. శంకర్రావును సన్మానించడానికి మాధవరావు ఉబలాటపడుతున్నాడు. రావయ్యా మాధవరావూ అన్నాడు. నేను ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నాను. మాధవరావు ఎవరా అని.

మాధవరావు నా దగ్గరకు వచ్చి నా పాదాలంటి నమస్కరించి, నేను మాష్టారు గుర్తున్నానా... అంటుంటే నేను గుర్తు తెచ్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను. నేను మాష్టారు 30 సంవత్సరాల క్రితం మిమ్మల్ని దొండపాడులో కలిశాను... అనగానే అవునవును గుర్తుకు వచ్చిందంటూ తలాడించాను. మాధవరావు నన్ను శాలువాతో సత్కరించి పెద్దదైన వేంకటేశ్వర స్వామి పటం బహూకరించాడు. దానితోపాటు పార్కర్ పెన్ను సెట్టు బహూకరించాడు. నాకు ఆశ్చర్యంతో నోట మాట రాలేదు. ఇదంతా ఎందుకు చేస్తున్నాడో అర్థంకాలేదు. ఇంత పెద్దఎత్తున సన్మానం చేసే ఈ మాధవరావుకు నేనేమి సహాయం చేశానా అని గతంలోకి వెళ్లబోయాను. 

ఇంతలో మాధవరావు మైకు అందుకుని రెండు నిమిషాలు నన్ను మాట్లాడటానికి అనుమతించడని మోహన్ రావుని అడిగితే ఆయన సరేనన్నారు. శంకర్రావుగారి దయ వల్ల నేను జీవితంలో ఎంతో ఎత్తుకు ఎదిగాను. నేను 30 సంవత్సరాల క్రితం దొండపాడు గ్రాంలో ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచరుగా చేసేవాడిని. శంకర్రావుగారు వేసవి సెలవులకు దొండపాడు వచ్చేవారు. అప్పటికే నేను ఎంఏ పాసయ్యాను. ఎంఫిల్ చేయాలనుకుంటున్నాను మాష్టారు మీ దగ్గర అన్నాను. నా దగ్గర ఖాళీలు లేవయ్యా, నా స్నేహితుడు మోహన్ రావు బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేస్తున్నాడు. అతని దగ్గరకు వెళ్లు. నేను చెపుతాను. అతను నీకు తప్పక సహాయం చేస్తాడన్నారు. ఆ తర్వాత నేను స్కూలు యాజమాన్యం పర్మిషన్ తీసుకుని బెంగళూరుకు వెళ్లాను. ఎంఫిల్ చేశాను. ఆ తర్వాత కొంతకాలం కోరుకొండ సైనిక్ స్కూల్లో పని చేశాను. తర్వాత జూనియర్ కాలేజీలో లెక్చరర్ గా చేరాను. నిదానంగా ప్రైవేటుగా పిహెచ్ డి పూర్తి చేశాను. జూనియర్ కాలేజీలో ప్రిన్సిపల్ గా చేసే రిటైరయ్యాను. మా పిల్లలు పెద్దవారై ఇక్కడ సాఫ్ట్వేర్ ఇంజినీర్లుగా పని చేస్తుంటే నేను కూడా ఇక్కడే బెంగళూరులో వుంటున్నాను. 

మా గురువుగారైన మోహన్ రావు మాష్టారు చెప్పారు శంకర్రావు గారు ఇక్కడికి వస్తున్నారని. శంకర్రావు గారిని సన్మానించుకునే అవకాశం నాకిమ్మని మా గురువుగారిని అడిగాను. ఆయన అలాగే అన్నారు. ఆఖరి నిమిషం వరకూ ఈ విషయం శంకర్రావుగారికి చెప్పవద్దు. శంకర్రావును ఆశ్చర్యపరచాలి అన్నారు. అందువల్ల మేమందరం కలిసి ఇలా చేశాం. నా ఈ ఉన్నత స్థితికి కారకులైన శంకర్రావు గారికి మోహన్ రావు గారికి సభాపూర్వకంగా నా నమస్కారాలు తెలియజేస్తున్నానన్నారు. అతని గొంతు ప్రేమతో గద్గదమైంది. 

ఇదంతా విన్న నాకు ఆశ్చర్యంతో నోట మాట రావడంలేదు. అయినా తమాయించుకుని గొంతు సవరించుకున్నాను. మైకు అందుకున్నాను. నేను జీవితంలో ఎంతోందికి ఎన్నో రకాలుగా సహాయం చేశాను. నావల్ల ఎంతో పెద్ద సహాయం పొందినవారు కూడా ఆ సహాయాన్ని మర్చిపోయినవాళ్లున్నారు. కొందరు మరవకపోయినా మళ్లీ కనబడటం లేదు. ఎన్నడో ఏదో మాట సాయం చేసినందుకు ఈనాడు ఈ మాధవరావు ఇంతమందిలో నన్ను ఇంత ఘనంగా సన్మానించండ ఆశ్చర్యంగానూ ఆనందంగానూ ఉంది అన్నారు. చిన్న సహాయంకాదు మాష్టారు... మీ మాట సాయమే ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచర్ నుంచి కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ గా చేసింది. మీ సహాయానికి ధన్యుడిని అన్నాడు మాధవరావు. మోహనరావు మైకు అందుకుని ఇవాళ ఇద్దరు మంచి మనసున్న వాళ్లను కలిశాం. కళ్లారా చూశాం. ఆనందించాం. మానవత్వం పరిమళించింది అన్నారు. హాలంతా చప్పట్లతో మారుమోగింది. విన్నవారి మనసులు వికసించాయి.

- శ్రీమతి లింగంనేని సుజాత శంకర్.

నన్నయ భారతాంధ్రీకరణలో ప్రబంధ శైలి.. వర్ణనలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. భారతంలో నన్నయ్య రచనా విధానంలో ప్రబంధ లక్షణాలు కనిపించాయని సాహితీ వేత్తలు చెప్తున్నారు. ఇందులో భాగంగా సముద్ర వర్ణన, రెండో ఆశ్వాసమున 16వ చిన్న వచనమున పరీక్షిత్తు మహారాజు చేసిన మృగయా విహారము సంగ్రహముగా వర్ణించబడివుంది. అలాగే ఉపరిచరవసు వృత్తాంతమునందు అతని భార్య అయిన గిరికా వర్ణనను నన్నయ్య లలిత పదములతో హృద్యముగా చేశారు. ఇలా నన్నయ్య భారతాంధ్రీకరణలో ప్రబంధాలు-వాటి వర్ణనలు అక్కడక్కడ కనిపించాయి. అలాగే తిక్కన భారతంలోనూ ముఖ్యంగా విరాటపర్వము నందు ప్రబంధ కావ్య వర్ణనలు కొన్నింటిని అద్భుతంగా సందర్భాను సారంగా మనోహరంగా రచించారు. 

ఇక తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణములో ప్రబంధ వర్ణనలు పుష్కలంగా కనిపించాయి. కావ్య వర్ణనలు కూడా కానవచ్చాయి. తిక్కన రామాయణ చతుర్థాశ్వాసము నందు రావణ కుంభకర్ణ విభీషణుల వివాహములు, మేఘనాధుని జననమును అద్భుతంగా చెప్పారు. ఇందులోనే దౌత్యము, యుద్ధము కూడా చక్కగా వర్ణించడం జరిగింది. 

తిక్కన రచనలో కావ్య వర్ణన, కావ్యమైన ప్రబంధ శైలి అక్కడక్కడ ఉట్టిపడింది. షష్ఠాశ్వాసమున కైలాసగిరి వర్ణనను నాలుగు పద్యాలలో చెప్పారు. దీంతో పాటు పాయంకాల, అంధకార, చంద్రోదయ, చంద్రికా వర్ణనలు ప్రత్యేకముగా కనిపిస్తాయి. ఇక ముఖ్యంగా అష్టమాశ్వాసములో సీతారాముల వినోద విహారముల గురించి తిక్కన అద్భుతంగా రచించారు. 

తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణంలో సీతారాముల వినోద విహారములు  (18-26), ఉద్యానవన విహారము (24-43), జల విహారము (44-66), లీలా విహారము (66-81), సీతాదేవి గర్భచిహ్నములు (పద్యము 86) వంటివన్నీ సుమారు 70 పద్యాలు దీర్ఘముగా ప్రబంధ మార్గాన వర్ణించబడినాయి. 

అలాగే రాముడు సీతతో రమణీయస్థలములను విహరించడం, పన్నిదమాడటం, పువ్వుల వేట, కలప గంధాదులతో సీతను అలంకరించడం, పాదములను తాకి ప్రణయకోపాన్ని తీర్చడం వంటివి రాముని వినోద విహారమునందు అద్భుతంగా వర్ణించబడి వున్నాయి.

ఇంకా రాముడు సీతపై నీరుగుప్పించడం, తామరలతో అనేక విధములుగా అలంకరించుకోవడం వంటివి జలవిహారమునందు తిక్కన వర్ణించారు. ఇక సీత గర్భలక్షణములు ప్రబంధ పద్ధతిన వర్ణించబడినది. ఇవి కవిబ్రహ్మ తిక్కన, రామాయణములో చేసిన అద్భుత వర్ణనలు. భారతములో యుద్ధ వర్ణనల్లోనూ తిక్కన ప్రబంధ వర్ణనలను చొప్పించారు. 

ఇకపోతే.. ఎర్రన తన భారతంతో పాటు నృసింహపురాణములోనూ ప్రబంధ శైలిని, వర్ణనలను అక్కడక్కడ పేర్కొన్నారు. ఇందులో ముఖ్యంగా భారతములో అరణ్యపర్వము చతుర్ధాశ్వాసములో నన్నయ శరద్వర్ణన చేస్తూ విరమించెను. ఎర్రన ఈ శరద్వర్ణనను (143-147) ఐదు పద్యాలతో పొడిగించి ముగించారు. పంచమాశ్వాసములో అగ్నిదేవుడు మునిపత్నుల అందమును గాంచి అనురక్తుడవుట, విరహవేదనకు గురవడం, స్వాహాదేవియే వారిలో నలుగురి రూపములను దాల్చి అతనిని సంతోషపెట్టుట వంటివి (పద్య. 195-202) ఉన్నాయి.

ఇందులో మునిపత్నుల సౌందర్యము, అగ్నిదేవుని అనురాగము, విరహమును వర్ణించబడింది. దుర్యోధనుని ఘోషయాత్రలో జరిగిన వేట (ప.379)ను ఇందు సంగ్రహముగా వర్ణించబడింది. ఇలా కవిత్రయమైన నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన రచనల్లో ప్రబంధ వర్ణనలు, ప్రబంధ లక్షణాలు ఉట్టిపడినాయి.

- ప్రబంధ వాజ్మయ వికాసము

మరుసటి ఉదయం కల్లా మా స్కూల్ చాలా కొత్తగా కనిపించింది. స్కూల్ ముందు తోరణాలు, రంగవల్లులు, శుభ్రపరిచి మరుగుదొడ్లు, పూల మాలలతో అలంకరించిన జాతీయ నాయకుల ఫోటోలు, పిల్లలకు ప్రార్థన గీతాలు నేర్పుతున్న మా పంతులమ్మలు, కొత్త కుండలలో చల్లని నీరు (కుండలపై మూతలు కూడా ఉన్నాయి చిత్రంగా), కొత్తగా అంతా కొత్తగా. మా స్కూలేనా అన్నట్లు మారిపోయింది. ప్రతీ చెట్టు క్రింద ఒక కుర్చీ చెట్టుకు ఆనించి బ్లాక్ బోర్డు, ప్రాంగణమంతా పండుగ వాతావరణంతో కళకళలాడుతూ ఉంటే, అందరమూ వారివారి తరగతి గదులకు వెళ్ళి నేలపై ఉన్న మా సీట్లలో కూర్చున్నాము. 

మా ప్రిన్సిపాల్ గారు ఎప్పుడూ కనీసం మా క్లాస్ వైపు రానివారు ఆదర బాదరగా అన్నీ క్లాస్‌లను తిరిగేస్తూ కంగారుపడిపోతున్నారు. ఇంతలో మా వాచ్‌మాన్ పరిగెత్తుకొంటూ వచ్చి, "సార్..... DEO సారూ వచ్చేసారూ" అంటూ ఆయాసపడుతూ చెప్పాడు. మా మాస్టర్ ఏమో అందరిని నిశ్శబ్దంగా ఉండమని చెప్పి ఎంతో సీరియస్‌గా పాఠం మొదలెట్టారు. 

మేమంతా బుద్ధిగా చదివేవాళ్ళలా ఎంతో శ్రద్ధగా వింటున్నట్లు నటిస్తున్నాము. ఇంతలో DEOగారు మా క్లాస్‌కు రానే వచ్చారు. వచ్చేముందు ఆయనగారు మా ప్రిన్సిపాల్ గారితో నవ్వుతూ ఎంతో నిజాయతీగా "మేము చూసిందే రాస్తాములే. అంతా మంచిగానే రాస్తాములే" అంటూ లోనికి వచ్చారు. 

ఇంతలో నా మిత్రురాలు అరుణ నాతో మెల్లిగా అంది " ఈ సారూ క్రితం సంవత్సరం కూడా వచ్చారుగా" అని. నేను నోటిమీద వేళ్ళు వేసుకొని నిశ్శబ్దంగా ఉండమన్నట్లు సైగ చేశా. DEO గారు రాగానే మా క్లాస్ లోనికి అందరమూ లేచి " గుడ్ మా.... ర్నిo.....గ్ గ్ గ్ గ్ " సార్ అంటూ నిలబడ్డాము. అందరినీ కూర్చోమని చెప్పిన ఆయన " పిల్లలూ... ఎలా చదువుతున్నారు? అంతా బాగుందా ఇక్కడ?" అంటూ ప్రశ్నల వర్షం కురిపించారు. 

ఇంతలో మా సార్ వచ్చి "ఇంగ్లీష్‌లో ఏమైనా అడగండి సార్ మావాళ్లు భలే చెబుతారు", అంటూ గొప్పలు చెప్పడం మొదలెట్టారు. 

DEO గారు "పిల్లలూ! ఇప్పుడు మిమ్మల్ని కొన్ని ప్రశ్నలు అడుగుతాను సమాధానము చెప్పాలి" అన్నారు. 

మొదటి ప్రశ్న "వాట్ ఈస్ ది కలర్ ఆఫ్ స్కై?" అన్నారు. వెంటనే నేను లేచి "బ్లూ" అన్నాను. "గుడ్" అన్నారు. నేనేదో సాధించిన వాడిలా గర్వంగా కూర్చున్నాను. 

రెండవ ప్రశ్న "వాట్ ఈస్ ది కలర్ ఆఫ్ ఆపిల్?" అన్నారు. నా పక్కనే వున్నా అరుణ ఠక్కున లేచి నిలబడి "వైట్" అని చెప్పింది. అందరూ నవ్వారు. నాతో సహా. 

మా సార్ అందుకొని "అరుణ! కలర్ ఆఫ్ ఆపిల్ " A.. P .. P .. L .. E ... " అని స్పెల్లింగ్ మరీ వత్తి చెప్పాడు. 

అరుణ మళ్ళీ తడబడకుండా "వైట్ " అనే చెప్పింది. 

సార్‌కి కోపం వచ్చింది నోర్మూసుకొని కూర్చో అంటుండగానే, ఇంతలో అరుణ ఇలా అంది "నిజమే సార్, ఈ సారూ క్రితం సంవత్సరం వచ్చారు, ఇప్పుడూ వచ్చారు, బడిలో ఏదైనా మారిందా? మన స్కూల్ వాతావరణం ఎలా ఉందో అలానే ఉంది. మనకు తాగడానికి మంచి నీళ్లు లేవు, ఆడపిల్లలకు సరైన బాత్రూములు లేవు, మా క్లాస్ రూమ్‌లకు సరైన కప్పు లేదు, పంతుళ్లు కూర్చునేందుకు కుర్చీలు లేవు, బల్లలు లేవు, పాఠాలన్నీ చెప్పడానికి మాస్టార్లు లేరు, ఆడుకొనేందుకు ప్లే గ్రౌండ్ లేదు, వస్తువులు లేవు, ఇక ఇంకా ఎన్ని లేవు. అవన్నీ మనకు కనబడవు సార్. ఒక రోజు మేము చెప్పే సమాధానాలు, మీరు చేసే మర్యాదలతో సార్ అంతా బాగుంది అని రిపోర్ట్ రాసేస్తారు. ఇప్పుడు ఆపిల్ రంగు రెడ్ అన్నట్లు, నిజం చెప్పడానికే భయపడే మీరందరూ నన్ను చూసి నవ్వుతారు. చెప్పే నేను మాత్రం ఎప్పిటికీ వెర్రిదానిలా అవమానంతో తలదించుకోవాలి" అన్నది. 

ఒక్కసారి అందరికి సిగ్గనిపించింది....

DEO గారు, కొంచెం అవమానంగా ఫీల్ అయ్యారు. వెంటనే వెళ్లి పోయారు. 

మరుసటి సంవత్సరం మా స్కూల్‌కి అన్నీ సదుపాయాలూ చేకూర్చబడ్డాయి. DEO గారు ప్రత్యేకంగా వచ్చి అరుణని మెచ్చుకొన్నారు. 

ఆ సంవత్సరంతో మా చదువులు అయిపోయాయి. 

పదిహేను సంవత్సరాలైంది.... ఈ రోజు మా స్కూలుకి వెళ్తే అక్కడ మా సార్ కనిపించారు. స్కూల్ చాలా మారింది. ఇప్పుడు ఏ సమస్యలు లేవు మా స్కూల్లో. ఎందుకంటే ఇప్పుడు మా స్కూలుని నడుపుతున్నది అరుణ కాబట్టి. మా కొత్త స్కూలును చూసి ఎంతో సంతోషమేసింది. 

"ఆపిల్ రంగు ఎప్పుడూ తెలుపే - ఎరుపు కాదని ఇప్పుడు అర్థమైంది మాకు. ఎందుకంటే మనుషులలోని మనస్సు చూడాలే కానీ - బయట ఉన్న వేషాలను కాదు అన్న విషయం అర్థమైంది” కాబట్టి.

-శరత్

జస్టిస్ గ్రంధి భవానీ ప్రసాద్ మాట్లాడుతూ పాశ్చాత్య సంస్కృతి మనపై ప్రభావం చూపుతుంటే, పురాతన దేవాలయాలు, సనాతన ధర్మం మన సంస్కృతిని గుర్తుచేస్తాయన్నారు. వాటిని వెలుగులోకి తెచ్చే ఇలాంటి కార్యక్రమాలు మరిన్ని జరగాలన్న ఆకాంక్ష ఆయన వ్యక్తం చేశారు. డాక్యుమెంటరీ చలన చిత్రోత్సవ నిర్వాహకుడు, జి.హెచ్.హెచ్.ఎఫ్ మరియు సేవ్ టెంపుల్స్ ఆర్గ్, USA సంస్థ ప్రచార సారథి డా. గజల్ శ్రీనివాస్ దేవాలయాల పరిరక్షణకు చేపట్టిన వివిధ కార్యక్రమాల గురించి వెల్లడించారు. 

నాగసాయి మక్కం నిర్మాణ దర్శకత్వం వహించిన కురుమూర్తి రాయ చిత్రానికి రూ. లక్ష మొదటి బహుమతి, కొత్తపల్లి సీతారాం నిర్మించి దర్శకత్వం వహించిన మహేంద్ర గిరి చిత్రానికి రూ. 75 వేల ద్వితీయ బహుమతి, సత్య ప్రసాద్ దర్శకత్వంలో హరిష నిర్మించిన మనిష్యులు చేసిన దేవుడు చిత్రానికి రూ. 50 వేల తృతీయ బహుమతి లభించినట్లు చెప్పారు. అలాగే రూ. 10 వేల కన్సోలేషన్ బహుమతులు పొందిన చిత్రాలు, ప్రత్యేక స్క్రీనింగ్ విభాగంలో ఎంపికైన చిత్రాలను ప్రదర్శించినట్లు పేర్కొన్నారు. బహుమతి పొందిన విజేతలకు బీజేపీ కార్యదర్శి మురళీధరరావు, జస్టిస్ భవానీ ప్రసాద్ నగదు బహుమతి, ప్రశంసాపత్రాలు అందజేశారు. ఈ కార్యక్రమంలో లక్ష్మణ రేఖ గోపాలకృష్ణ, సినీ రంగస్థల నట శిక్షకులు దీక్షిత్, ప్రముఖ సినీ గేయ రచయిత సిరాశ్రీ, ఎంవీఆర్ శాస్త్రి, శాసనసభ్యులు జి కిషన్ రెడ్డి, సినీనటి కవిత, హీరోయిన్ మధుషాలిని, నటులు రోహిత్, అశోక్ కుమార్ తదితరులు పాల్గొన్నారు.

ఈ చిత్రోత్సవంలో మొదటి బహుమతి మరియు లక్ష రూపాయల నగదు బహుమతి పొందిన నాగసాయి మక్కం నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించిన "కురుమూర్తి రాయ", ద్వితీయ బహుమతి మరియు డెబ్భై ఐదు వేల రూపాయల నగదు బహుమతి పొందిన కొత్తపల్లి సీతారాం నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించిన "మహేంద్ర గిరి", తృతీయ బహుమతి మరియు యాభై వేల రూపాయల నగదు బహుమతి పొందిన సత్య ప్రసాద్ దర్శకత్వం వహించగా హరీష నిర్మించన "మనుషులు చేసినదేవుడు" మరియు కన్సోలేషన్ బహుమతి మరియు పది వేల రూపాయల నగదు బహుమతి పొందిన అవినాష్ కుమార్ నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించిన "కొలిమిగుండ్ల లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి", బాను ప్రకాష్ మలిగి దర్శకత్వం వహించగా రమాదేవి నిర్మించిన "మా ఊరి దేవుడు అందరివాడు", మానస దర్శకత్వం వహించగా రమ్య రామానుజుల నిర్మించిన "మన వైభవం" డాక్యూమెంటరీలు ప్రదర్శించనున్నట్లు, అలాగే ప్రత్యేక స్క్రీనింగ్ విభాగంలో ఎంపికైన మరో నాలుగు డాక్యూమెంటరీలు ప్రదర్శించబడతాయని తెలిపారు. 

ఈ డాక్యూమెంటరీ చలన చిత్రోత్సవాలకు జ్యూరీ మెంబర్స్‌గా ప్రఖ్యాత చలన చిత్ర దర్శకులు "లక్ష్మణ రేఖ" శ్రీ గోపాల కృష్ణ, ప్రముఖ సినీ, రంగస్థల నట శిక్షకులు శ్రీ దీక్షిత్ డి. ఎస్ మరియు ప్రముఖ సినీ గేయ రచయిత శ్రీ సిరాశ్రీలు ఉన్నారని తెలిపారు. సాయంత్రం 7 గంటలకు జరిగే బహుమతి ప్రదానోత్సవానికి శ్రీ శారదా పీఠాధిపతి శ్రీశ్రీశ్రీ స్వరూపానందేంద్ర సరస్వతి, కేంద్రమంత్రి శ్రీ బండారు దత్తాత్రేయ, APERC చైర్మన్ జస్టిస్ గ్రంధి భవాని ప్రసాద్, పూజ్య బ్రహ్మకుమారి మంజు బహెన్, BJP జాతీయ ప్రధాన కార్యదర్శి శ్రీ పి మురళిధరరావు, ఫార్మర్ డీజీపీ శ్రీ అరవింద రావు, శాసన సభ్యులు శ్రీ మాగంటి గోపినాధ్, శ్రీ జి కిషన్ రెడ్డి, శ్రీ చింతల రామచంద్ర రెడ్డి, శ్రీ NVS  ప్రభాకర్ రావు, శ్రీ ఎన్ ఇంద్రసేనా రెడ్డి, శ్రీ టి రాజాసింగ్, MLC డా. రామచంద్ర రావు, BJP తెలంగాణ అధ్యక్షులు శ్రీ వి లక్ష్మణ్, BJP ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార ప్రతినిధి శ్రీ సుధీష్ రాంభొట్ల, BJP నాయకులు (న్యూ ఢిల్లీ) శ్రీ పి రఘురాం, VHP ఉప-అధ్యక్షులు శ్రీ ఓబిలిశెట్టి శ్రీ వెంకటేశ్వర రావు, దేవాదాయ, ధర్మాదాయ శాఖ కమీషనర్ శ్రీమతి వై వి అనురాధ, IAS, పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత శ్రీ ఎల్లా వెంకటేశ్వర రావు  తదితరులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారని తెలిపారు.

ఈ  శ్లోక‌ము యొక్క అర్థ‌ము...

1. వేదములు (ఋగ్వేదము, యజుర్వేదము, సామవేదము అధర్వణవేదము అను నాల్గు)

2. వేదాంగములు- వేదములకు సంబంధించిన ఆరుశాస్త్రములు

(1. శిక్షలు 2. వ్యాకరణము 3. ఛందస్సు 4. జ్యోతిషము 5. నిరుక్తము 6. కల్పములు అని వేదాంగములు. ఆరు శాస్త్రములు)

3. ఇతిహాసములు - రామాయణ, మహాభారత, భాగవతం పురాణాదులు

4. ఆగమశాస్త్రములు- 1. శైవాగమము 2 పాంచరాత్రాగమము 3 వైఖానసాగమము 4 స్మార్తాగమము అని ఆగమములు నాల్గు.

5. న్యాయము: తర్కశాస్త్రమునకు పేరు

6. కావ్యాలంకారములు : సాహిత్యశాస్త్రము

7. నాటకములు 

8. గానము (సంగీతం)

9. కవిత్వము ఛందోబద్ధముగ పద్యమునుగాని శ్లోకమునుగాని రచించడము

10. కామశాస్త్రము 

11. ద్యూతము (జూదమాడడము): జూదమునకు సంబంధించిన సూక్తములు ఋగ్వేదములో కొన్ని ఉన్నాయి. వీనికే అక్షసూక్తమనియునందురు. కార్తిక శుద్ధ పాఢ్యమినాడు జూదమాడవలయుననియు శాస్త్రవచనములుగలవు. ఇదియు నొకకళ,

12. దేశభాషాజ్ఞానం 

13. లిపికర్మ= దేశభాషలకు సంబంధించిన అక్షరములు నేర్పుగ వ్రాయువిధానము.

14. వాచకము = ఏగ్రంధమైననూ తప్పులేకుండ శ్రావ్యముగ నర్థవంతముగ చదువు నేర్పు

15. సమస్తావథానములు: అష్టావధాన, శతావధాన, నేత్రాథానాది, అవధానములలో నైపుణ్యము

16. స్వరశాస్త్రము= ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసములకు సంబంథించినదై ఇడా పింగళా సుషుమ్న నాడులకు చేరినదై చెప్పబడు శుభాశుభ ఫలబోధకమైన శాస్త్రము,

17. శకునము= ప్రయాణ కాలమున, పక్షులు జంతువులు మానవులు, ఎదురురావడం గూర్చి గాని, ప్రక్కలకు వెళ్ళడం గూర్చి భాషించు భాషణములను గూర్చి, గమనించి తన కార్యము యొక్క శుభాశుభముల నెరుంగునట్టి శాస్త్రము

18. సాముద్రికము= హస్తరేఖలు, బిందువులు, వగైరాలను గుర్తించి శుభాశుభముల నెరుంగజేయు శాస్త్రము

19. రత్నపరీక్ష= నవరత్నాల గురించి వాటి ప్రభావం, వాటి నాణ్యత మొదలగు గుణాల సంపూర్ణజ్ఞానం

20. స్వర్ణపరీక్ష= బంగారమును గుర్తించు జ్ఞానము

21. అశ్వలక్షణము= గుఱ్ఱములకు సంబంధించిన జ్ఞానము

22. గజలక్షణము= ఏనుగులకు సంబంధించిన జ్ఞానము

23. మల్లవిద్య = కుస్తీలు పట్టు విధానము

24. పాకకర్మ= వంటలు

25. దోహళము=వృక్షశాస్త్రము

26. గంధవాదము = వివిధములైన సువాసన వస్తువులు అత్తరు పన్నీరు వంటివి తయారుచేయు నేర్పు

27. ధాతువాదము = రసాయన వస్తువులు నెరుంగు విద్య

28. ఖనీవాద- గనులు వాటి శాస్త్రం .

29. రసవాదము - పాదరసము మొదలైన వానితో బంగారు మొదలైనవి చేయు నేర్పు.

30. అగ్నిస్తంభన - అగ్నిలో కాలకుండ తిరుగాడు రీతి.

31. జలస్తంభన - నీళ్ళను గడ్డగట్టించి, నందులో మెలంగుట.

32. వాయుస్తంభన - గాలిలో తేలియాడు విద్య

33. ఖడ్గస్తంభన - శత్రువుల ఖడ్గాదులను నిలుపుదల జేయు విద్య

34. వశ్యము - పరులను, లోబచుకొను విద్య

35. ఆకర్షణము - పరులను, చేర్చుకొను విద్య,

36. మోహనము - పరులను మోహింపజేయు తెరంగు.

37. విద్వేషణము - పరులకు విరోదము కల్పించడము,

38. ఉచ్ఛాటనము - పరులను ఉన్నచోటు నుంచి వెళ్ళగొట్టడము,

39. మారణము - పరులకు ప్రాణహాని గల్గించడము.

40. కాలవంచనము - కాలముగాని కాలమున పరిస్ధితులు మార్పు గలిగించడము.

41. వాణిజ్యము - వ్యాపారాదులు.

42. పాశుపాల్యము - పశువులను పెంచడములో నేర్పు.

43. కృషి - వ్యవసాయ నేర్పు.

44. ఆసవకర్మ - ఆసవములను, మందులను చేయు రీతి

45. లాపుకర్మ - పశుపక్ష్యాదులను స్వాధీనబరచుకొను రీతి.

46. యుద్ధము - యుద్ధముచేయు నేర్పు.

47. మృగయా - వేటాడు నేర్పు

48. రతికళా కౌశలము - శృంగార కార్యములలో నేర్పు.

49. అద్మశ్యకరణీ - పరులకు కానరాని రితిని మెలంగడము.

50. ద్యూతకరణీ - రాయబార కార్యములలో నేర్పు.

51. చిత్ర - చిత్రకళ

52. లోహా - పాత్రలు చేయి నేర్పు

53. పాషాణ - రాళ్ళు చెక్కడము(శిల్పకళ.

54. మృత్ - మట్టితొ చేయు పనులలో నేర్పు

55. దారు - చెక్కపని

56. వేళు - వెదురుతో చేయు పనులు

57. చర్మ - తోళ్ళపరిశ్రమ.

58. అంబర - వస్త్ర పరిశ్రమ

59. చౌర్య - దొంగతనము చేయుటలో నేర్ప

60. ఓషథసిద్ధి - మూలికలద్వారా కార్యసాధనావిధానము

61. మంత్రసిద్ధి - మంత్రములద్వారా కార్యసాధనము

62. స్వరవంచనా - కంఠధ్వనివల్ల ఆకర్షణము

63. దృష్టివంచన - అంజనవంచన - చూపులతో ఆకర్షణము

64. పాదుకాసిద్ధి - ఇంద్రజాల మహేంద్రజాలములు తలచినచోటికి ఇంద్రజాలములనెడు గారడీవిద్య.

వెంటనే పరుగెట్టాడు నాన్నారు

ఎక్కడికిరా భడవా అన్నారు తాతారు

సంటోడికి ఎల్కేజీ సీటు కోసం అంది బామ్మారు

బడిలో ఎల్కేజీ దరఖాస్తు క్యూ

నింపినదివ్వడానికి మరో క్యూ

సంటోడికి నాలుగో ఏటకు సీటు

50 వేలు అడ్వాన్సు బుకింగ్

కౌంటర్ కింగ్ క్వచ్చన్ మార్క్

పచ్చనోట్లు జమకు రెడీ

సంటోడి సీటు కన్ఫర్మ్

ఇదిగో రశీదు... నాలుగేళ్లూ జాగ్రత్త మేస్టారూ

ఇంటికొస్తే సంటోడి చిర్నవ్వు

నాలుగేళ్లూ నవ్వుతూనే ఎల్కేజీకి

1,2,3,4,5,6,7,8,9 క్లాసెస్ ఫినిష్

ఫౌండేషన్ కోర్సు, ఎందుకనడగరే ఐఐటీకి

ఎంతనడగరే, 2 లక్షలు తెచ్చుకో

మీవాడి జాతకం మా కోర్సుతోనే

అబ్బో... చాలా చమురు, దొరుకుతుందా

చేర్చేద్దామండీ, శ్రీమతి పిలుపు

నా స్నేహితుడూ అదే నాన్నా

పుత్రరత్నం పలకరింపు

చమురు వదిలింది...

అప్పు మిగిలింది

+1, +2 ముగిసింది, 

వాడి తలపై అరజుట్టు అదృశ్యమైంది...

సన్నాఫ్ సత్యమూర్తి స్టయిలుతో

వాడి నాన్నకు నెత్తిపై అర ఎకరా పోయింది... టెన్షనుతో...

ఫౌండేషన్ కోర్సు పాలిపోయింది

ఫలితాల్లో సంటోడి పేరు పారిపోయింది

బీటెక్ కోర్సు వాలిపోయింది...

ఎంతేంటి కన్నా, రెండు ఎనిమిదులు పదహారు 'ల'కారాలు

కుదరదు చిన్నా, నాన్న గొణుగుడు

నా జీవితం నాన్నా, పుత్రుడు అరుపు

అప్పు ముదిరింది, అబ్బాయి చదువు ముగిసింది

పెళ్లి కుదిరింది, ఫారిన్ సెటిలైంది

అమ్మానాన్నార్లు ఓల్డేజ్ హోముకు

కొత్త పెళ్లి కూతురుతో విమానంలో చిన్నోడు ఫారిన్‌కు...

- యిమ్మడిశెట్టి వెంకటేశ్వ రావు(అసిస్టెంట్ ఎడిటర్, వెబ్ దునియా తెలుగు)

2014-15 సంవత్సరంలో విడుదల కాబడిన తెలుగు భక్తి గీతాల ఆల్బంలకు అవార్డులు ఇవ్వాలని నిర్ణయించడం జరిగిందని ఈ అవార్డు లను ప్రతి సంవత్సరము జనవరి 1 నుండి డిసెంబర్ 31 వరకు విడుదల అయినటువంటి భక్తి గీతాల ఆల్బంలకు ఈ అవార్డులకు నామినేషన్స్ స్వీకరించబడతాయని తెలిపారు. 

· ప్రతి ఆడియో CD లో కనీసం 8 పాటలు విధిగా ఉండాలి. 

· గీతాలు తెలుగు భాషలోనే ఉండాలి 

· రీమిక్స్‌లు, పారడీ గీతాలు పోటీలకు అనర్హంగా భావిస్తాము 

· పూర్తిస్థాయి లో-మిక్సింగ్ అయిన గీతాలు MP3 ఫార్మాట్‌లోనే అనుమతించబడతాయి. 

· గాయకుల ఉచ్చారణ, స్పష్టత కూడా పోటీలో ఒక అంశంగా ఉంటాయి.

· పోటీ అంతా ఒకే కేటగిరిలో జరుగుతుంది. 

అవార్డులు 

మొదటి ఉత్తమ భక్తి ఆడియో ఆల్బం : Rs. 50,000/- జ్ఞాపిక, ప్రశంసా పత్రం.

ద్వితీయ ఉత్తమ భక్తి ఆడియో ఆల్బం: Rs. 40,000/- జ్ఞాపిక, ప్రశంసా పత్రం. 

తృతీయ ఉత్తమ భక్తి ఆడియో ఆల్బం: Rs. 30,000/- జ్ఞాపిక, ప్రశంసా పత్రం. 

మూడు ఉత్తమ జ్యూరి ఆల్బం అవార్డ్స్ ఒక్కొక్కటి Rs. 10,000/- జ్ఞాపిక, ప్రశంసా పత్రం.

మరియు ఇతర కేటగిరిలలో

ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు 

ఉత్తమ గాయకుడు 

ఉత్తమ గాయకురాలు 

ఉత్తమ రచయిత 

ఉత్తమ రికార్డింగ్ థియేటర్ 

పాపులర్ సాంగ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డులు ఉంటాయని తెలిపారు 

2014-2015 సంవత్సరంలో విడుదల అయినటువంటి ఈ CDలను మూడు కాపీలను మాకు 31 మే 2016 వ తేది లోపు అందేటట్లుగా పంపగలరు. CDలతో పాటుగా నిర్మాత సంతకం చేసినటువంటి లేఖతో జత చేసి పంపాలి. దీనితో పాటుగా గాయకులు, సంగీత దర్శకులు పూర్తి పేర్లు తప్పక పొందుపరచవలసి ఉంటుంది. 

ఎంట్రీ అందుకున్న ప్రతి CD నిర్మాతకు సేవ్ టెంపుల్స్, ఆలయవాణి వెబ్ రేడియో అభినందన పత్రం అందజేయ బడుతుంది. ఈ అవార్డు కార్యక్రమాన్ని 6 ఆగష్టు 2016న విజయవాడలో జరిగే కార్యక్రమంలో అవార్డులు ప్రదానం చేయబడతాయని ఆ సంస్థ వ్యవస్థాపకులు ప్రో. వెలగపూడి ప్రకాశరావు మరియు సాంస్కృతిక ప్రచార సారధి డా. గజల్ శ్రీనివాస్ తెలిపారు.

ఏలా అంటే...

అ ఆ ఇ ఈ ఉ ఊ ఋ ౠ ఎ ఏ ఐ ఒ ఓ ఔ అం అ:

ఇలా అచ్చులను పలకడం వలన ముఖమంతా కదులుతూ వ్యాయామం జరుగుతుంది.

క ఖ గ ఘ ఙ……. కంఠ భాగం

చ ఛ జ ఝ ఞ……. కంఠం పైన నాలుక మొదటి భాగం

ట ఠ డ ఢ ణ…… నాలుక మధ్యభాగం

త థ ద ధ న……నాలుక కొస భాగం

ప ఫ బ భ మ……..పెదవులకు

య ర ల వ శ ష స హ ళ క్ష ఱ……నోరంతా

ఇలా ముఖమంతా హల్లులతో వ్యాయామం జరుగుతుంది. 

సుందర సుమధుర సౌమ్యమైన కమ్మని మృదుత్వంతో కూడిన తియ్యని తేనె లాంటిది మన భాష. ఆనందంగా మనసుకు హాయి గొలిపే విధంగా వినసొంపైన మాటలు మనందరి నోటంట వెలువడుతుంటే ఎంత బాగుంటుంది.

తెలుగు భాషను అందంగా వ్రాసే వారికి చిత్రకళ సొంతమవుతుందంట ఎందుకంటే మన వర్ణమాలతో అన్ని మెలికలు ఉన్నాయి. మనలోని భావాన్ని మాతృభాషలో వర్ణించినంత వివరంగా ఏ భాషలోను వ్రాయలేరు. తెలుగువారింటి ముంగిట ముగ్గును చూస్తే ఎంత ఆహ్లాదభరితంగా చూడముచ్చటగా ఉంటుందో తెలుగువారి మనస్సు అంత అందంగా ఉంటుంది. 

తెలుగులో మాట్లాడండి. . 

తెలుగులో వ్రాయండి. . . 

తెలుగు పుస్తకాలు చదవండి..చదివించండి..

తేనెలొలికే తెలుగు భాష తియ్యదనం ఆస్వాదించండి . . .

ఈ సభకు ముఖ్య అతిథిగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి శ్రీ నిమ్మకాయల చినరాజప్ప, విశిష్ట అతిథులుగా ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యావరణ మరియు అటవీ శాఖ మంత్రి  శ్రీ బొజ్జల  గోపాలకృష్ణా రెడ్డి, ఎస్. సి కార్పోరేషన్  చైర్మన్ శ్రీ జూపూడి ప్రభాకరరావు, డా. గజల్ శ్రీనివాస్, కేంద్ర మాజీ మంత్రివర్యులు శ్రీ ఉమ్మారెడ్డి వెంకటేశ్వరులు, ఆదికవి నన్నయ్య విశ్వవిద్యాలయం వైస్‌చాన్సలర్ ప్రొ. ముర్రు ముత్యాల నాయుడు, శాసన మండలి సభ్యులు శ్రీ పయ్యావుల కేశవ్, శ్రీ సోమిరెడ్డి చంద్రమోహన్ రెడ్డి, చలనచిత్ర ప్రముఖులు శ్రీ కోడి రామకృష్ణ, శ్రీ ఆర్పీ పట్నాయక్, హీరో శ్రీ నిఖిల్, శ్రీ భాస్కర భట్ల, శ్రీమతి అనితా చౌదరిలు పాల్గొంటారని తెలిపారు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యవహారంలో ఉన్న ఆరువేల భాషల్లో ఇప్పటికే మూడు వేల భాషలు మరణించాయని, ఇలాగే కొనసాగితే మరికొన్ని భాషలు మరణిస్తాయని, వాటిలో తెలుగుభాష ఒకటిగా ఉండబోతుందని యునెస్కో ప్రకటించింది. ఒక భాషను మాట్లాడే జనాభాలో ముప్ఫై శాతం మంది ఆ భాషను చదవకుండా, తల్లి భాషకు దూరమైతే ఆ భాష కాలక్రమంలో మృతభాషగా మారుతుందని యునెస్కో సూత్రీకరించి, తెలుగు భాషకు ఆ పరిస్థితి రాబోతుందని ఏనాడో హెచ్చరించింది. వ్యక్తి ఉనికిని చాటే అనేకాంశాలలో భాషా కూడా ఒకటి. అట్లే ఒక జాతిని ఉనికిని చెప్పడానికి కూడా భాషే ప్రధాన ఆధారం. 

ఒక జాతి మనుగడను చాటే పలు అంశాలలో ఆ జాతి మాట్లాడే భాష కీలకమైనది. కావున ప్రతి జాతి తమ మాతృభాషను కాపాడుకోవాలి. మానవుడు తాను పుట్టి పెరిగిన వాతావరణంలో మాట్లాడటానికీ, తన భావాల్ని- ఆలోచనల్ని- అభిప్రాయాల్ని వ్యక్తీకరించడానికీ, తల్లి పాలతో పాటు వంటబట్టించుకునే భాష మాతృభాష. అలాంటి మాతృభాషను పరిరక్షించి, భాషా వారసత్వాన్ని జాతికి అందించడమనేది పాలకుల బాధ్యత. కానీ దురదృష్టశాత్తు భాష ప్రయుక్త రాష్ట్రంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన నాటి నుండి ఈ తెలుగు రాష్ట్రాన్ని పరిపాలించిన పాలకులు మాతృభాషకు నిర్లక్ష్యం చేస్తూనే వచ్చారు. ‘కన్నుపోయేంత కాటుక’లాగా తెలుగు పాలకులు ఆంగ్లభాషను తెలుగు వారిపై రుద్దారు. ‘యధా రాజా తధా ప్రజా’ అన్నట్లుగా తెలుగు ప్రజలు కూడా తమ మాతృభాషాభిమానంలో వెనుకబడిపోయారు. ఆ ప్రతిఫలాన్ని నేటి తెలుగు జాతి అనుభవిస్తుంది. దక్షిణాది రాష్ట్రాలలో అన్ని రాష్ట్రాలు మాతృ భాషా చైతన్యంతో ముందుకు సాగుతుంటే, తెలుగు వారు మాత్రం ఆ స్పృహకు పూర్తిగా దూరం కావడం దురదృష్టకరం.

వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య రాష్ట్ర శాసనసభలో దాదాపు 9 సార్లు తెలుగుభాషను అధికార భాషగా ప్రతిపాదించడం జరిగింది. చివరకు 1964లో ఈ ప్రస్తావన ఆంధ్రప్రదేశ్ గెజిట్‌లో చోటుచేసుకుంది. మాతృ భాషాభివృద్ధి కోసం 1966లో ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం అధ్యక్షతన ఒక సంఘం, జె.పి.ఆర్. గ్విన్ అధ్యక్షతన మరో సంఘం కూడా ఏర్పాటైంది. ఈ రెండు సంఘాల సలహాల మేరకు 1968లో ప్రభుత్వ కార్యాలయాలన్నింటిలో తెలుగునే అధికార భాషగా ఉపయోగించాలని ఉత్తర్వు వెలువడింది. మరో ఉత్తర్వు ద్వారా న్యాయశాఖలో అనువాద విభాగం ఏర్పడింది. ఈ సంఘాల సిఫార్సుల మేరకు 1968లో తెలుగు అకాడమీ స్థాపించబడింది. 1971లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఏర్పడిన స్థాయి సంఘం విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో వ్యవహారిక భాషను ప్రవేశపెట్టాలని తీర్మానించింది. 

ఈ ప్రయత్నాలన్నీ ఆచరణ రూపంలో అమలుపర్చి, పర్యవేక్షించేందుకు 1974 మార్చి 19న ప్రభుత్వం అధికార భాషా సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసి వావిలాలను అధ్యక్షునిగా నియమించింది. అధికార భాషగా తెలుగును అమలు పర్చేందుకు మరికొన్ని ఉత్తర్వులను ప్రభుత్వం వెలువరించింది. ఇప్పటికి ఐదు దశాబ్దాలు నిండినా ఈ ఉత్తర్వులు కేవలం కాగితాలకే పరిమితమయ్యాయే తప్ప అమలుకు నోచుకోలేదు. ప్రభుత్వాధినేతలకు మాతృభాష పట్ల చిత్తశుద్ధి లేకపోవడమే ఇందుకు ప్రధాన కారణం.

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అధికారంలోకి వచ్చిన అన్ని ప్రభుత్వాలు ఒకరికంటే మరొకరు పోటీపడతూ ప్రైవేటు విద్యా సంస్థల ఏర్పాటుకు ఆమోదాన్ని ఇస్తూ వచ్చాయి. పాఠశాల స్థాయిలో ప్రైవేటు విద్యా సంస్థలు విజృభించే కొద్దీ మాతృభాషా వినియోగం, ప్రాధాన్యత మరుగునపడుతూ వచ్చింది. ప్రస్తుతం ప్రతి ఏడాది దాదాపు 80 శాతం మంది విద్యార్థులు ఆంగ్ల మాధ్యమ విద్యాసంస్థలలో చేరుతున్నారు. సహజంగానే వీళ్ళంతా మాతృభాషకు దూరమవుతున్నారు. ప్రస్తుతం ఈ ప్రైవేటు విద్యా సంస్థలు ప్రభుత్వాలను శాసించే స్థాయికి ఎదిగాయి. ఈ విద్యా సంస్థల సూచనలనే ప్రభుత్వం అమలుచేస్తూ ముందుకు సాగటం వల్ల మాతృభాషకు తీవ్రమైన విఘాతం కలుగుతుంది. న్యాయస్థానాలలో వాదోపవాదాలు – తీర్పులు, ఫ్రభుత్వం నుండి వెలువడే అన్ని ఉత్తర్వులు ఆంగ్ల భాషలోనే వెలువడుతున్నాయి. క్రమక్రమంగా దైనందిక కార్యకలాపాలలోను, విద్యారంగంలోను, పాలన రంగంలోను మాతృభాష కనుమరుగవుతూ ఉంది.   

పరాయి భాషలో పరిపాలన సాగటమనేది నేటి నిరంకుశ రాజ్యాలలో కూడా కన్పించదు. కేవలం వలస దేశాలలో మాత్రమే ఇలా జరుగుతుంది. 70 ఏళ్ల స్వాతంత్ర్యానంతరం కూడా పరాయి భాషలోనే పరిపాలన, ప్రభుత్వ, న్యాయస్థానాలు నడుస్తున్నాయంటే మన పాలకుల మాతృభాషాభిమాన డొల్లతనం తేటతెల్లమవుతుంది. తెలుగువారు  తెలుగు ప్రభుత్వాధినేతలు మాతృభాషను ఆధునిక విద్యా, వైజ్ఞానిక భాషగా వికసింపజేయడానికి ఎలాంటి ప్రయత్నం చేయకపోగా, బ్రతకడానికి పనికిరాని భాషగా మాతృ భాషను దిగజార్చారు.

మన మాతృ భాష అంపశయ్య మీదున్న తరుణంలోనే రాష్ట్ర విభజన జరిగి ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి. ఐతే విభజన విషయంలో ఇరు ప్రాంతాల పాలకులు, నాయకులు అధికారాలు – ఆస్తులకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత మాతృభాష విషయంలో చూపలేదు. ఎన్నికల అనంతరం ఉభయ రాష్ట్రాల్లోను కొత్త ప్రభుత్వాలు కొలువుదీరాయి. అధికారంలోకి వచ్చి దాదాపు రెండు సంవత్సరాలు పూర్తి కావస్తున్నా మాతృభాష పరిరక్షణను గూర్చి గానీ, పురోభివృద్ధిని గూర్చి కానీ ఉభయ రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు చర్యలు చేపట్టిన దాఖలాలు లేవు. 

ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమ సమయంలోను – ఎన్నికల సమయంలోను  తెలంగాణా తల్లి, తెలంగాణా జాతీయ గీతం, తెలంగాణా యాస తదితర అంశాలను గూర్చి ఆవేశపూరితమైన ప్రసంగాలు చేసిన ప్రస్తుత తెలంగాణా రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కెసిఆర్ ముఖ్యమంత్రి పీఠం అధిరోహించిన నాటి నుండి ఈనాటి వరకు తెలంగాణా భాషను గూర్చి ప్రస్తావించిన సందర్భం ఒక్కటి కూడా లేదు. ఈ రెండు సంవత్సరాల కాలంలో కాళోజీ జన్మదినోత్సవాన్ని తెలంగాణా భాషాదినోత్సవంగా ప్రకటించడం తప్ప మాతృభాషాభివృద్ధికి ఆయన చూపిన చొరవ శూన్యమనే విమర్శలున్నాయి.

తెలంగాణా భాషా సంస్కృతుల పరిరక్షణే లక్ష్యంగా ఉద్యమాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్ళిన కేసీఆర్, అధికార పీఠం అధిష్టించాక మాతృభాష కోసం చేసింది మృగ్యమనే చెప్పాలి. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో తెలంగాణా కవులను గూర్చి, గాయకులను గూర్చి తెగ మాట్లాడిన కెసిఆర్ అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత చేసింది శూన్యం. కాళోజీ జన్మదినాన్ని తెలంగాణా భాషా దినోత్సవంగా తెలంగాణా ఉద్యమ సమయంలో ట్యాంక్ బండ్ పైన ఆంధ్ర కవుల విగ్రహాలు మాత్రమే ఉన్నాయని నిరసన వ్యక్తం చేస్తూ, ఆ విగ్రహాలను ధ్వంసం చేసిన నేటి తెలంగాణా పాలకులు తమ ప్రాంతపు కవుల విగ్రహాలను ప్రతిష్టాంచాలనే ఆలోచనలు ఎంతవరకు చేశారో తమను తాము ప్రశ్నించుకోవాలి.

ప్రత్యేక తెలంగాణా రాష్ట్రం ఏర్పడిన వెంటనే తెలంగాణా యాసకు పట్టం కడతామని నాడు ప్రకటించిన ప్రస్తుత తెలంగాణా రాష్ట్ర సమితి పాలకులు ఆ దిశగా ఎలాంటి అడుగులు వేశారో తమను తాము ఆత్మ పరిశీలన చేసుకోవాలి. పొరుగు రాష్ట్రమైన తమిళనాడులో అక్కడి ప్రభుత్వం పాఠశాలలో తెలుగు బోధన నిలిపివేసి, తెలుగు పాఠశాలలను మూసివేసి, తెలుగు విద్యార్థులు తమిళ మాధ్యమంలోనే పరీక్ష రాయాలని నిర్ణయిస్తే ఈ విషయమై తెలంగాణా ముఖ్యమంత్రి ఒక్కసారి కూడా స్పందించకపోవడం, చొరవ చూపకపోవడం ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలలోని మాతృ భాషాభిమానులను మనోవేదనకు గురిచేసింది. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఉన్న అధికార తెలుగు భాషా సంఘం లాంటి సంఘాన్ని తెలంగాణాలో ఏర్పాటు చేయడాన్ని గురించి కూడా తెలంగాణా ప్రభుత్వం ఇంతవరకు నోరుమెదపలేదు. తెలంగాణా ఉద్యమానికి జవసత్వాలు కలుగజేసింది సాహిత్యమేనన్న విషయాన్ని సీఎం కెసిఆర్ మర్చిపోయారా అనే ప్రశ్నలు కూడా ఉదయిస్తున్నాయి.

ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ విషయానికొస్తే రాష్ట్ర విభజన వల్ల ఈ ప్రాంతపు ప్రజలు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాన్ని, తెలుగు అకాడమీని కోల్పోయారు. నవ్యాంధ్రప్రదేశ్‌లో అధికారంలోకి వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు తెలుగు భాషా దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకొని రాజమండ్రిలో చేసిన ప్రసంగంలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాన్ని రాజమండ్రిలో ఏర్పాటు చేస్తామని, రాబోయే  విద్యా సంవత్సరం నుండి ఇంటర్‌మీడియట్ స్థాయిలో ద్వితీయ భాషగా మాతృభాషను అందరు విద్యార్థులు అభ్యసించి తీరాల్సిందేననే జీవోను తీసుకొస్తామని ప్రకటించారు. ఆరు మాసాలు గడుస్తున్నా పైన పేర్కొన్న అంశాల అమలు విషయంలో ముఖ్యమంత్రి ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేసిన దాఖలాలు లేవు.

ఈ ఆసక్తిలో కొంచెమైనా కొడిగడుతున్న మాతృభాషపై చూపిస్తే బాగుంటుంది. అట్లే నూతన రాజధానిని సింగపూర్‌ను తలపించేటట్లు రూపొందిస్తామని, భారతదేశంలో ఏ రాష్ట్రంలో లేని విధంగా సుందర రాజధానిని నిర్మించబోతున్నామని తెలుగుదేశం పాలకులు చెబుతున్నారు. రాజధాని అంటే ఒక ప్రాంతంలో నివసించే ప్రజల భాషా సంస్కృతులకు కూడలిగా ఉండాలనే విషయాన్ని మర్చిపోకూడదు. ఐతే తమిళనాడు ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల నష్టపోతున్న అక్కడి తెలుగు విద్యార్థుల కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా చంద్రబాబు చూపిన చొరవ హర్షించదగినది.

ఆంగ్ల, హిందీ భాషల ప్రభావంతో నానాటికి కనుమరుగవుతున్న మాతృభాషను బ్రతికించడానికి ఇరు ప్రాంతాల ముఖ్యమంత్రులు చిత్తశుద్ధితో కృషి చేయాలి. పాలన రంగంలోను, విద్యారంగంలోను అధికార భాషగా తెలుగును విధిగా ఉపయోగించేలా ఇరు తెలుగు ప్రాంతాల పాలకులు చర్యలు తీసుకోవాలి. పొరుగు రాష్ట్రాలైన తమిళనాడు, కర్ణాటకల్లో అమలు జరుగుతున్న విధంగా సచివాలయ స్థాయిలో తెలుగుభాషా సంస్కృతులకు ఒక ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పాటు చేయాలి. అప్పుడే తెలుగుభాషకు కొంతైనా న్యాయం జరుగుతుంది. 

అధికార సమావేశాల్లోనూ, సభల్లోనూ, మంత్రులు- ప్రజా ప్రతినిధులు- నాయకులు- అధికారులు- అనధికారులు మొదలైన వారంతా తప్పనిసరిగా తెలుగులోనే మాట్లాడాలి. ఇది ఒక నియమంగా వుండాలి. ప్రభుత్వ తయారుచేసే ప్రతి చట్టాన్ని మొదట మాతృభాషలో రూపొందించి తరువాత అవసరమైతే ఇతర భాషలలోకి అనువదించాలి. మాతృభాషను పాలనరంగంలో నూటికి నూరుపాళ్ళు అమలు చేయాలి. న్యాయవ్యవస్థలో న్యాయవాదుల వాదోపవాదాలు, తీర్పులు పూర్తిగా కనీసం జిల్లా కోర్టుల వరకు అధికార మాతృభాషలో జరగాలి. ప్రభుత్వ కార్యాలయాలలో రికార్డులే గాక వివిధ రకాల పేర్ల పలకలు తెలుగులోనే రాయించాలి.

సంక్షేమ పథకాల ప్రచారానికి కోట్లు ఖర్చు పెడుతున్న తెలుగు ప్రభుత్వాలు అందులో కొంత మాతృభాష ప్రచారానికి ఖర్చు చేస్తే తెలుగు భాషకు ప్రాణం పోసిన వారౌతారు. మాతృభాషా సంరక్షణలో ప్రసార మాధ్యమాల పాత్ర అనిర్వచనీయమైనది. ప్రసార మాధ్యమాలు కూడా మాతృభాషా స్పృహలో వెనుకబడి వున్న తెలుగు ప్రజలను చైతన్య పర్చాలి. ప్రభుత్వాలు చూపే అత్యుత్సాహ చర్యల వల్ల మాతృభాషాభివృద్ధికి విఘాతం కలిగితే పాలకుల తప్పులను ఎత్తిచూపాలి.

‘ఆ అవ్వే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవ్వరిద’ని శ్రీశ్రీ అన్నట్లుగా, మన భాషే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవరిది? మనందరిది. ‘దక్షులెవ్వారలుపేక్ష చేసిరది వారల చేటగు’ అన్నాడు తిక్కన. ఒక చెడ్డ పరిణామం వస్తుంటే దానిని నివారించగల శక్తి ఉండి కూడా ఉపేక్ష వహించిన వాళ్ళకే చెడు చేస్తుందని అర్ధం. మన భాష విషయంలో కూడా ఈ జాగ్రత్త అవసరం. మన తల్లిని మనం కాపాడుకున్నట్లు మన తల్లి భాషను కూడా మనమే కాపాడుకోవాలి.

ఒక జాతి ఐక్యతకు ఆ మాతృభాషే ప్రధాన కారణం అవుతుంది. ఒక జాతి నాగరికత, పారిశ్రామికాభివృద్ధి, ఆ జాతి భాష ద్వారానే పురోగమిస్తాయి. ఒక జాతి సంగీత సాహిత్య కళా ప్రక్రియలు మాతృభాషతోనే అభివృద్ధి చెందుతాయి. ప్రతి జాతి తన మాతృభాష ద్వారా మాత్రమే అన్ని రంగాల్లో అభివృద్ది సాధించగలుగుతుందనేది చారిత్రక నగ్న సత్యం. తెలుగు భాషా సంరక్షణ అన్నది కేవలం ఒక మనోభావం కాదు. అదొక సామాజిక అవసరం. “దేశ క్షేమమునకు భాషా క్షేమము పునాది” అనే వ్యావహారిక భాషోద్యమకారుడు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు అభిప్రాయాన్ని రాజకీయ నాయకుల నుండి సామాన్య పౌరుల దాకా అందరూ ఆలోచించి అర్ధం చేసుకుంటే భాష సమస్య పరిష్కారమౌతుంది. 

- వ్యాస రచయిత, డాక్టర్ తన్నీరు కళ్యాణ్ కుమార్, తెలుగు అధ్యాపకులు, ప్రియదర్శిని డిగ్రీ కళాశాల, తెనాలి(ఆంధ్రప్రదేశ్)

1606లో జన్మించిన విలియం దేవెన్యాంట్‌ను ఉద్దేశించి రాసిందేనని పేర్కొన్నారు. దేవెన్యాంట్ తండ్రి షేక్‌స్పియర్ అనే విషయాన్ని ప్రముఖ కవులు అలెగ్జాండర్ పోప్, సర్ వాల్టర్ స్కాట్, విక్టర్ హ్యుగో ప్రస్తావించారని స్టిర్లింగ్ వెల్లడించారు. 

అలాగే షేక్‌స్పియర్, దేవెనాంట్ ఇద్దరి ముఖాలపై కనుబొమ్మ కిందికి వంగి ఉండే కొద్దిపాటి లోపాన్ని పుస్తకంలో ప్రస్తావించారని టైమ్స్ పత్రిక కూడా పేర్కొంది. షేక్‌స్పియర్, అన్నె హాథ్‌వే దంపతులకు ఒకే కుమారుడు ఉండేవాడని, అతను కూడా 11వ ఏటనే మృతిచెందాడని పుస్తకంలో పొందుపరిచారు. దేవెన్యాంట్ తల్లి జేన్ దేవెనాంట్ ఓ మద్యం దుకాణంలో యజమాని అని, ఆమె భర్త జాన్ ఓ మద్యం వ్యాపారి అని పేర్కొన్నారు. 

ఆ తర్వాత జాన్ ఆక్స్‌ఫర్డ్ నగరానికి మేయర్ కూడా అయ్యారని ఆ పుస్తకంలో ఉంది. షేక్‌స్పియర్ కుమారుడు దేవెనాంట్ అనే విషయాన్ని సాహితీ, విద్యావేత్తలు బయటకు రాకుండా తొక్కిపెట్టారని షేక్‌స్పియర్స్ బాస్టర్డ్‌లో స్టిర్లింగ్ తెలిపారు.

ఈ సందర్భంగా ఆయన మాట్లాడుతూ గజల్ శ్రీనివాస్ గొప్ప వాగ్గేయకారుడని తన గాత్రంతో లక్షల మందిని  చైతన్యపరిచే శక్తి శ్రీనివాస్ సొంతమని అన్నారు. ఈ కార్యక్రమానికి శ్రీ సారిపల్లి కొండలరావు సభాధ్యక్షత వహించగా, ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసిన శాసనమండలి సభ్యులు శ్రీ రుద్రరాజు పద్మరాజు జ్యోతి ప్రజ్వలన చేసారు. 

ఈ కార్యక్రమానికి విశిష్ఠ అతిథిగా విచ్చేసిన ప్రముఖ సినీ సంగీత దర్శకుడు శ్రీ ఆర్.పి. పట్నాయక్ మాట్లాడుతూ 30 సంవత్సరాలుగా ప్రపంచ దేశాలలో తెలుగు వెలుగులను ప్రకాశవంతం చేస్తూ వ్యక్తిత్వ వికాసానికి దోహదపడుతున్న చైతన్యమూర్తి గజల్ శ్రీనివాస్ అని అన్నారు. మరో ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసిన ప్రముఖ సినీ గేయ రచయిత జె.కె. భారవి మాట్లాడుతూ, మూడుసార్లు గిన్నిస్ రికార్డులను సొంతం చేసుకుని, 125 భాషలలో గానం చేసిన అత్యంత ప్రతిభావంతుడు డా. గజల్ శ్రీనివాస్ అని అన్నారు. 

గ్రంధ సమీక్ష చేసిన సినీ గేయ రచయిత శ్రీ సిరశ్రి మాట్లాడుతూ గజల్ శ్రీనివాస్ గారి 30 సంవత్సరాల గాన ప్రస్థానాన్ని, చేస్తున్న సేవా కార్యక్రమాలను, డా. కొల్లూరి 125 నానీలులో రాయడం హృద్యంగా ఉంది అన్నారు. మరో సినీ గేయ రచయిత భాస్కరభట్ల మాట్లాడుతూ మానవతా విలువలను, ప్రపంచ శాంతిని, గాంధేయ వాదాన్ని ఈనాటి తరానికి తనదైన శైలిలో అందిస్తున్న శ్రీనివాస్ గారిపై ఈ గ్రంధం రాయడం ఔచిత్యవంతంగా ఉందన్నారు. ఈ కార్యక్రమంలో శ్రీ రాజ్ కందుకూరి, శ్రీ జి. హనుమంత రావ్ మరియు వై కె నాగేశ్వర రావు తదితరులు పాల్గొన్నారు.

సంగ్రామే రిపుసంకటే,

ఆహారే వ్యవహారేచ

త్యక్తలజ్జ స్సుఖీ భవేత్.

తాత్పర్యం ఏంటంటే... పాట పాడేటపుడు, మద్దెల వాయిద్యము వాయించునపుడు, నాట్యం చేసేటపుడు, శత్రువులు చుట్టుకొన్నప్పుడు, యుద్ధం చేసేటపుడు, భోజనం చేసే సమయంలోనూ, వ్యవహారం చేయునపుడు సిగ్గుపడరాదు.

వెంటనే పరుగెట్టాడు నాన్నారు

ఎక్కడికిరా భడవా అన్నారు తాతారు

సంటోడికి ఎల్కేజీ సీటు కోసం అంది బామ్మారు

బడిలో ఎల్కేజీ దరఖాస్తూ క్యూ

నింపినదివ్వడానికి మరో క్యూ

సంటోడికి నాలుగో ఏటకు సీటు

50 వేలు అడ్వాన్సు బుకింగ్

కౌంటర్ కింగ్ క్వచ్చన్ మార్క్

పచ్చనోట్లు జమకు రెడీ

చంటోడి సీటు కన్ఫర్మ్

ఇదిగో రశీదు... నాలుగేళ్లూ జాగ్రత్త మేస్టారూ

ఇంటికొస్తే చంటోడి చిర్నవ్వు

నాలుగేళ్లూ ఏడుస్తూనే ఎల్కేజీకి

1,2,3,4,5,6,7,8,9

ఫౌండేషన్ కోర్సు, ఎందుకనడగరే ఐఐటీకి

ఎంతనడగరే, 2 లక్షలు తెచ్చుకో

మీవాడి జాతకం మా కోర్సుతోనే

అబ్బో... చాలా చమురు, దొరుకుతుందా

చేర్చేద్దామండీ, శ్రీమతి పిలుపు

నా స్నేహితుడూ అదే నాన్నా

పుత్నరత్నం పలుకరింపు

చమురు వదిలింది...

అప్పు మిగిలింది

సంటోడి బండి సిత్రంగా దూసుకెళ్లింది

+1, +2 ముగిసింది, 

వాడి తలపై అరజుట్టు అదృశ్యమైంది...

సన్నాఫ్ సత్యమూర్తి స్టయిలులో

వాడి నాన్నకు నెత్తిపై అర ఎకరా పోయింది... టెన్షనుతో...

ఫౌండేషన్ కోర్సు పాలిపోయింది

ఫలితాల్లో చంటోడి పేరు పారిపోయింది

బీటెక్ కోర్సు వాలిపోయింది...

ఎంతేంటి కన్నా, రెండు ఎనిమిదులు పదహారు

కుదరదు చిన్నా, నాన్న గొణుగుడు

నా జీవితం నాన్నా, పుత్రుడు అరుపు

అప్పు ముదిరింది, అబ్బాయి చదువు ముగిసింది

పెళ్లి కుదిరింది, ఫారిన్ సెటిలైంది

అమ్మానాన్నార్లు ఓల్డేజ్ హోముకు

కొత్త పెళ్లి కూతురుతో విమానంలో చిన్నోడు ఫారిన్‌కు...

                                                             -  యిమ్మడిశెట్టి వెంకటేశ్వర రావు

ఈ పోటీలలో పుష్కరాల విశిష్టత,, పుష్కరాల వైభవాన్ని, గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో ఉన్న దేవాలయాలు, పుష్కర స్నాన ఘట్టాలలోని అపురూప దృశ్యాలను ప్రతిబింబించే విధంగా, కళ్ళకుకట్టినట్లుగా ఫోటోలు ఉండాలని తెలిపారు. 

ఈ పోటీలో పాల్గొనేవారు ఒక్కొక్కరు 10 ఫోటోలను పంపవచ్చు. DVD ఫార్మాట్‌లో ఎక్కువ స్పష్టత ఉన్న ఫోటోలను  కాపీ చేసి అప్లికేషను మరియు ఒప్పంద పత్రాలను జతచేసి ఈ దిగువ చిరునామాకు పంపగలరు. ఒప్పంద పత్రాలను savetemples.org వెబ్‌సైట్ నుండి డౌన్లోడ్ చెసుకొనగలరు. మీ ఎంట్రీ తో పాటు మీ యొక్క గుర్తింపు కార్డును కూడా జత చేసి పంపగలరు. మీ ఎంట్రీలను 2015 ఆగష్టు 5 వ తేదీ లోపు ఈ క్రింది చిరునామాకు పంపగలరు.

GHHF & Savetemples.org  

6-3-629/2, A2

Kabir Nivas, Anand Nagar,

Khairatabad, Hyderabad

Telangana, India

Ph: +91 99126 26256

చిత్రం డేటా ఫైళ్లు స్మార్ట్ ఫోన్లు, (మధ్య మరియు పెద్ద ఫార్మాట్ కెమెరాలు ) డిజిటల్ స్టిల్ కెమెరాలతో సహా ఏ డిజిటల్ పరికరాలను ఉపయోగించైనా రూపొందించవచ్చు. సాఫ్ట్‌వేర్ లేదా ఇతర మార్గాల ద్వారా ఉపయోగించి రీటచ్ చేసే చిత్రాలు అంగీకరించబడతాయి. కెమెరా అనువర్తనం లేదా ఫోటో ఎడిటింగ్ అప్లికేషన్ ఉపయోగించి రీటచ్ ఫోటోగ్రఫీ కూడా అంగీకరించబడతాయి. కలర్ మరియు మోనోక్రోమ్ చిత్రాలు అంగీకరించబడతాయి. సినిమా నుండి తీసిన ఏ ఎంట్రీలు అంగీకరించబడవు. సినిమా కెమెరాల ద్వారా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రాలకు అంగీకరించబడవు. ఛాయాచిత్రాలు గోదావరి పుష్కరాలు 2015లో మాత్రమే తీసినవై ఉండాలి. తీర్పు ప్రక్రియలో sRGB ప్రామాణికత ఉంటుంది. ఇందులో విజేతలను న్యాయనిర్ణేతలు 2015 ఆగష్టు 14వ తేదీన వెలువరిస్తారని తెలిపారు. 

విజేతలకు 

ప్రధమ బహుమతి :  Rs.50,000/-

ద్వితీయ బహుమతి : Rs.30,000/-

తృతీయ భాహుమతి : Rs.25,000/-

వీటితో పాటుగా ఐదు ప్రోత్సాహక పురస్కారాలు ఒక్కింటికి 5000 రూపాయలు మరియు ప్రశంసా పత్రము ఉంటాయని, అలాగే పోటీలో పాల్గొన్న ప్రతి ఒక్కరికి కూడా ప్రోత్సాహక ప్రశంసా పత్రము ఇవ్వ బడుతుందని తెలిపారు. 

పోటీలో పాల్గొనే ఆశక్తి కలవారు savetemples.org వెబ్‌సైట్‌లో ఉన్న ఆన్‌లైన్ అప్లికేషన్‌ను 2015 జూన్ 30వ తేది లోపు నింపి తమ సుముఖతను పంపగలరు. 

ప్రో” వెలగపూడి ప్రకాశరావు, అధ్యక్షులు  మరియు  డా” గజల్ శ్రీనివాస్ - సంస్థ ప్రచార సారధి

ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్రం నలుమూలల నుండి ఎంతోమంది కళాకారులు, రాజకీయవేత్తలు, ప్రముఖులు విశేషంగా పాల్గొంటునట్లు డా. గజల్ శ్రీనివాస్ తెలిపారు. ఈ నాటకోత్సవాలలో 8 నాటికలను ఎంపిక చేసినట్లు తెలిపారు. ప్రతి నాటికకు పది వేల రూపాయలు నగదు బహుమానం, జ్ఞాపిక, ప్రశంసా పత్రం అందజేయనున్నట్లు నిర్వాహకులు తెలిపారు. అదేరోజు డా. మంగళంపల్లి బాలమురళికృష్ణగారు తూర్పు గోదావరి జిల్లా శoకరగుప్తంలో ఉన్న తన స్వస్థలానికి కూడా వెళతారని నిర్వాహకులు తెలిపారు 

ఢిల్లీలో ఉంటూ, వృత్తి రీత్యా ఇంజినీర్ అయినప్పటికీ తనకు ఆది నుంచి తెలుగు భాష, సాహిత్యంపై మక్కువ ఎక్కువగా ఉండేదని అన్నారు. కాలేజీ రోజుల్లో ఏవో కవితలు, కథలు రాసినప్పటికీ తనను పూర్తిగా సాహిత్యం వైపు మరల్చిన సంఘటన తన విదేశీ ప్రయాణమేనని అన్నారు. విదేశీ యానం చేసినప్పుడు అక్కడ తనకు ఎదురైన అనుభవాలను పాఠకులతో పంచుకోవాలని, వాటిని కాగితంపై పెట్టి ఓ పత్రికకు పంపాననీ, వారు దానిని ప్రచురించడంతో తను అనుకున్నది నెరవేరిందని, ఇక అప్పటి నుంచి కథలు, వ్యాసాలు, పుస్తకాలు ఇలా తన సాహితీ ప్రయాణం సాగుతూ ఉన్నట్లు చెప్పారు. 

నేటి జనరేషన్ కు పుస్తక పఠనాసక్తి తగ్గుతోందనే ప్రశ్నకు స్పందిస్తూ... సాహిత్యపు విలువలు, దాని ఆవశ్యకత వారికి అర్థమయ్యే రీతిలో విశదీకరించినప్పుడు తప్పక ఫలితముంటుందని అన్నారు. మారుతున్న సాంకేతిక పరిస్థితుల రీత్యా ఇపుడు ఇంటర్నెట్ లో తెలుగు సాహిత్యం క్రమంగా విస్తరిస్తోందనీ, తనకు తెలిసి కనీసం 40 నుంచి 50 వరకూ రచయితలు నిత్యం నెట్ లో తమ సాహిత్య అభిరుచులను, రచనలను, పత్రికలను తీసుకు వస్తున్నట్లు చెప్పారు. ఇది భవిష్యత్తులో తెలుగు సాహిత్యానికి బంగారు బాట వేస్తుందన్న ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. 

దాసరిని సత్కరిస్తున్న తేజస్

తెలుగు జర్నలిస్టు యూనియన్(తేజస్) ఆధ్వర్యంలో జరిగిన ఈ సమావేశంలో అధ్యక్షులు డాక్టర్ బాషా, కార్యదర్శి యిమ్మడిశెట్టి వెంకటేశ్వర రావు, కోశాధికారి జి. వెంకటేశ్వర రావు, మన్నవ గంగాధర ప్రసాద్ తదితరులు పాల్గొన్నారు.

ఆగస్టు 10వ తేదీన ఈ పుస్తకం కొత్త ఢిల్లీలోని ఏపీ భవన్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో ఆది లీలా ఫౌండేషన్‌ వారిచే ఆవిష్కరించబడింది. 133 పుటలున్న ఈ సంచికలో 12 వ్యాసాలున్నాయి. ఇవన్నీ ఒకటి తప్ప (సుందరాచారి గ్లాసు) శంకరంబాడి‌లోని సాహితీ మూర్తిని పరిచయం చేసేవే. సుందరాచారి తన చివరి సంవత్సరాలలో శిష్యుడు డాక్టర్‌ మన్నవ భాస్కరనాయుడు ఇంట ఉన్నారు. ఆ సంఘటనలను, తన జీవితానికి గురువుగారు ఏర్పరచిన బాటనూ, తీర్చి దిద్దిన కవితాలతను మన్నవ వారు చక్కగా తన వ్యాసంలో ఆవిష్కరించారు. 

కేవలం మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ గీతరచయితగానే ప్రాచుర్యంలో ఉన్న గొప్ప కవివరుని ఇతర రచనలను స్థూలంగా నేటి తరానికి పరిచయం చేయడానికి ప్రయత్నించిన జనని ప్రధాన కార్యదర్శి గుడిమెట్ల చెన్నయ్య ఆశయం ఎంతో ముదావహమైనది. భారత, రామాయణ గాథలను తేట తెలుగు పదాలతో తేటగీతి పద్యాలుగా మలచిన శంకరంబాడి కవితా శక్తికి నీరాజనమీ సంచిక. సీనియర్‌ పాత్రికేయులు మన్నవ గంగాధరప్రసాద్‌ సంపాదకత్వంలో వెలువడిన ఈ సంచిక ద్వారా సుందరాచారి సాహితీ విలువలు, ఆయనలోని మానవీయకోణం తెలుసుకోవచ్చు. ఈ ప్రతులక కోసం సంప్రదించవలసిన చిరునామా... ప్రధాన కార్యదర్శి, జనని (సాంఘిక, సాంస్కృతిక సమితి), నెం:13/53, రెండవ వీధి, వాసుకినగర్‌, కొడుంగైయూర్‌, చెన్నై-600 118. 

ఇది పాట కాదు.. తెలుగువాడి హృదయాన్ని తట్టి లేపే తెలుగు తూటా. గజల్ వారి ఈ పాటను వినండి

File

WD

FILE

FILE

FILE

WD

WD

PTI

FILE

WD

FILE

FILE

FILE

FILE

FILE

FILE

FILE